Thứ bảy, 19/10/2019 | 16:29 GMT+7

Contact

Điện thoại:
(+84) 243 9412852

Email:
info@ndh.vn

Người Đồng Hành là Chuyên trang Thông tin Tài chính của Tạp chí điện tử Nhịp Sống Số theo Giấy phép số 197/GP-BTTTT do Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 19/04/2016. Ghi rõ nguồn “Người Đồng Hành” khi phát hành lại thông tin từ cổng thông tin này.

Kết quả kinh doanh quý III/2019 Cú lao dốc của FTM Căng thẳng thương mại Mỹ - Trung Chứng quyền có bảo đảm Cổ phần hóa 93 doanh nghiệp Nhà nước
Thứ ba, 20/10/2015, 08:08 (GMT+7)

Nga vs Trung Quốc: Cuộc chiến "ngầm" tại Trung Á

Thứ ba, 20/10/2015, 08:08 (GMT+7)

Với cam kết đầu tư hơn 10 tỷ USD vào dự án “Con đường Tơ lụa”, Trung Quốc đang thay đổi tầm ảnh hưởng kinh tế tại khu vực Trung Á thời hậu Xô Viết trong tình hình giá hàng hóa giảm và Nga đang gặp khó khăn về kinh tế.

Tuy nhiên, tờ Financial Times cho rằng việc Trung Quốc tăng cường ảnh hưởng tại Trung Á trong khi nền kinh tế nước này đang gặp nhiều vấn đề là một bước đi mạo hiểm. Đặc biệt, động thái này có thể gia tăng mâu thuẫn giữa chính quyền Bắc Kinh và Moscow. Rõ ràng, khi Trung Quốc tăng cường đầu tư vào Trung Á, nước này khó tránh khỏi việc liên quan đến chính trị cũng như quân sự ở các nước, dù sớm hay muộn. Khi đó mâu thuẫn giữa Nga và Trung Quốc có thể không đơn thuần chỉ còn là kinh tế.

Chuyên gia Raffaello Pantucci của Viện Royal United Services nhận định hành động tăng cường đầu tư vào Trung Á đang góp phần gia tăng vị thế địa chính trị của Trung Quốc trên thế giới, và có vẻ chính quyền Bắc Kinh chưa xem xét kỹ hậu quả trong dài hạn.

Trung Quốc hành động

Khu vực Trung Á hiện đang ngày càng thu hút được sự chú ý của các nước khi Trung Quốc tăng cường vị thế tại các nước Liên Xô cũ, trong khi Nga và Châu Âu cũng muốn duy trì ảnh hưởng tại đây.

Tuy nhiên, trong khi các nước Phương Tây gặp khó do buộc phải rút dần lực lượng quân sự khỏi Afghanistan, còn Nga không thể tăng cường đầu tư do nền kinh tế đang bị cấm vận, cuộc cạnh tranh ảnh hưởng tại Trung Á có vẻ đang nghiêng dần về Trung Quốc.

Trong 20 năm qua, Trung Quốc đã “âm thầm” trở thành quốc gia có ảnh hưởng kinh tế lớn đối với khu vực Trung Á. Nhiều chính phủ Trung Á đang tích cực ủng hộ những dự án đầu tư của chính quyền Bắc Kinh như một biện pháp nhằm cứu vãn tình hình giảm tốc kinh tế và nguy cơ bất ổn chính trị trong nước.

Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), giao dịch thương mại giữa Trung Quốc và 5 nước Liên Xô cũ tại Trung Á là Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan và Uzbekistan đã tăng từ 1,8 tỷ USD năm 2000 lên 50 tỷ USD năm 2013. Như vậy, Trung Quốc đã vượt qua Nga trong những năm gần đây để trở thành đối tác thương mại lớn nhất trong khu vực này.

Chuyên gia kinh tế Agris Preimanis của ngân hàng Châu Âu EBRD, một ngân hàng đầu tư lớn tại Trung Á, cho biết các nhà đầu tư Trung Quốc đang tăng cường hoạt động tại tất cả các ngành nghề lĩnh vực trong khu vực.

Tại Kazakhstan, các công ty Trung Quốc chiếm khoảng 1/4 đến 1/5 tổng sản lượng khai thác dầu toàn quốc, tương đương với mức khai thác của các tập đoàn quốc doanh Kazakhstan. Trong khi đó, Trung Quốc đã vượt qua Nga để trở thành nhà nhập khẩu khí đốt lớn nhất tại Turkmenistan, chiếm 61% sản lượng xuất khẩu năm 2014. Một trong những nguyên nhân chủ chốt khiến nhập khẩu năng lượng của Trung Quốc từ Trung Á tăng mạnh là do đường ống khi đốt giữa 2 khu vực được đưa vào hoạt động từ năm 2009. Mục đích xây dựng đường ống này là nhằm tăng cường trung chuyển năng lượng giữa các nền kinh tế trong khu vực mà không bị ảnh hưởng bởi Nga.

Tại những nước nghèo hơn ở Trung Á, chính quyền Bắc Kinh cũng không “bỏ qua.” Các doanh nghiệp Trung Quốc đã tăng cường đầu tư vào lĩnh vực lọc dầu, sản xuất xi măng và cầu đường tại các nước như Kyrgyzstan, Tajikistan.

Những số liệu đầu tư của Trung Quốc vào Trung Á không được công bố nhiều, hầu hết các thông tin chỉ ở mức nội bộ giữa những ngân hàng quốc doanh Trung Quốc với chính phủ hoặc doanh nghiệp nhà nước Trung Á.

Tờ Financial Times cho biết Bộ Tài chính Tajikistan đã tuyên bố năm 2014 rằng Trung Quốc sẽ đầu tư 6 tỷ USD vào nước này, tương đương 3/4 GDP của Tajikistan, trong 3 năm tiếp theo.

Rõ ràng, những khoản đầu tư khổng lồ của Trung Quốc đang khiến chính quyền Bắc Kinh vượt qua Moscow về tầm ảnh hưởng tại Trung Á. Động thái phá giá đồng tiền của chính phủ Kazakhstan vào tháng 8, cùng thời điểm Trung Quốc phá giá Nhân dân tệ, đã khiến đồng Tenge giảm giá hơn 20% và nhiều chuyên gia nhận định đây là quyết định nhằm hỗ trợ các nhà đầu tư từ Trung Quốc.

Thống đốc ngân hàng trung ương Kazakhstan Kairat Kelimbetov nói rằng tổng thống nước này đã thăm Trung Quốc ngay sau quyết định phá giá trên, qua đó cho thấy cam kết của chính phủ Kazakhstan trước những khoản đầu tư từ Trung Quốc.

Trong khi đó, ngân hàng trung ương Tajikistan đã ký cam kết hoán đổi ngoại tệ với Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) trị giá 3,2 tỷ Nhân dân tệ (500 triệu USD) khi quốc gia Trung Á này thiếu ngoại tệ cách đây vài tháng.

Mặc dù vậy, kế hoạch “Con đường Tơ lụa” của Trung Quốc không hoàn toàn nhận được sự ủng hộ của người dân Trung Á. Chính phủ các nước khu vực này muốn thân cận hơn với chính quyền Bắc Kinh, nhưng người dân Trung Á lại có văn hóa gần gũi với Nga và Thổ Nhĩ Kỳ hơn. Năm 2010, kế hoạch giải phóng mặt bằng của Trung Quốc đối với một khu đất nông nghiệp rộng lớn tại Kazakhstan đã kích động một số cuộc biểu tình phản đối.

Chuyên gia Dosym Satpayev của Risk Asessment Group nhận định bất cứ hành động nào nhằm gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc tại Trung Á cũng sẽ đi kèm với sự gia tăng tâm lý phản đối từ người dân đối với cường quốc Châu Á này.

Toan tính của Nga

Trong khi nhiều chuyên gia đánh giá dự án “Con đường Tơ lụa” mang ý nghĩa gia tăng sự hiện diện của Trung Quốc tại Trung Á hơn là một kế hoạch phát triển kinh tế cụ thể, Giáo sư Zhao Huasheng của Trung tâm Trung Á và Nga (CRCA) cho rằng động thái này của chính quyền Bắc Kinh tại khu vực vốn được coi là trong tầm ảnh hưởng của Nga sẽ kéo theo nhiều hệ lụy.

Ngay sau khi các quan chức Trung Quốc tuyên bố kế hoạch “Con đường Tơ lụa”, phía Nga đã nhận định dự án này khiến chính quyền Moscow gặp thách thức trong việc xây dựng cộng đồng kinh tế Á Âu (EEU).

Tuy nhiên, ông Zhang cho biết phía Trung Quốc đã đưa ra nhiều lời giải thích, cho rằng 2 dự án này có thể hợp tác và cùng phát triển kinh tế khu vực Trung Á.

Trong chuyến thăm của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đến Moscow vào tháng 5/2015, chính phủ 2 nước đã ký kết một bản ghi nhớ về sự hợp tác giữa 2 dự án “Con đường Tơ lụa” và EEU. Chuyên gia Alexander Gabuev của Trung tâm Carnegie tại Moscow nhận định bản ghi nhớ trên là kết quả của một cuộc tranh luận không mấy vui vẻ giữa 2 nước. Nhiều chuyên gia cho rằng chính quyền Bắc Kinh và Moscow đã đạt được một thỏa thuận ngầm rằng Nga sẽ chia sẻ bớt lợi ích kinh tế tại Trung Á cho Trung Quốc nhưng vẫn sẽ giữ nguyên ảnh hưởng về quân sự và an ninh.

Theo ông Gorbaev, Điện Kremlin đang thực hiện chính sách chia sẻ quyền lợi tại Trung Á, khi Trung Quốc sẽ là động lực chính hỗ trợ kinh tế tại đây, còn Nga vẫn duy trì được ảnh hưởng anh ninh quân sự.

Mặc dù vậy, kế hoạch trên của Nga có rủi ro khi trong một bài luận về chính sách bành trướng của Tướng Liu Yazhou thuộc quân đội Trung Quốc, vùng Trung Á đã được coi là “miếng bánh giàu có” đối với cường quốc Châu Á này.

Tờ Finacial Times cho rằng có 2 nguyên nhân chính khiến Trung Quốc bắt đầu tăng cường đầu tư vào Trung Á từ thập niên 90. Thứ nhất, Trung Quốc là nước tiêu thụ hàng hóa nguyên vật liệu, năng lượng, khoáng sản thuộc hàng nhiều nhất thế giới, trong khi khu vực Trung Á lại giàu có tài nguyên thiên nhiên, như khí đốt, uranium, đồng, vàng.

Tiếp theo đó, tình hình địa chính trị bất ổn tại Tân Cương khiến chính quyền Bắc Kinh phải duy trì ảnh hưởng ở những nước láng giềng quanh đó. Văn hóa, ngôn ngữ và tôn giáo của tộc người Duy Ngô Nhĩ tại Tân Cương khá tương đồng với vùng Trung Á.

Do đó, kế hoạch của Điện Kremlin có thể sẽ phá sản khi Trung Quốc khó lòng không liên quan đến lĩnh vực an ninh quân sự khi lợi ích kinh tế của nước này ngày càng tăng tại Trung Á. Chính quyền Bắc Kinh đã bắt đầu có một số viện trợ quân sự cho Kyrgyzstan và Tajikistan trong thời gian qua.

Giáo sư Zhao nhận định dù Trung Quốc tập trung vào lợi ích kinh tế tại Trung Á, nhưng sớm hay muộn nước này sẽ phải có động thái liên quan đến an ninh, chính trị dù cường quốc này không có ý định can thiệp sâu vào lĩnh vực quân sự tại đây.

Hoàng Nam - Người đồng hành

 

Đăng nhập bằng

Hoặc nhập

Thông báo

Thông báo

Hãy chọn 1 mục trước khi biểu quyết

Thông báo