Thứ tư, 8/4/2020, 07:25 (GMT+7)

Virus corona đang định hình lại kinh doanh và thương mại châu Á như thế nào?

Khi những rủi ro mới xuất hiện, doanh nghiệp có thể sẽ tập trung chuỗi cung ứng đến càng ít địa điểm và đối tác càng tốt, xây kho lớn hơn thay vì dựa vào một hệ thống “ngay và luôn" vốn rất thịnh hành trong thập kỷ qua.

Từ căn hộ của mình ở Bonifacio Global City (Manila), Eric Go vẫn có thể thấy những chiếc máy bay lướt qua cửa sổ của mình. Giống như nhiều người ở tầng lớp trung lưu Đông Nam Á, Go, người lớn lên ở Mỹ và làm việc cho một công ty thương mại điện tử, đã quen với sự xê dịch gần như liên tục: đi xe, hàng không giá rẻ và các chuyến bay trực tiếp trở về với gia đình anh ở New York.

"Di chuyển chưa bao giờ thực sự là một vấn đề. Tôi có thể nhảy lên máy bay và đi bất cứ nơi nào. Đó là cách tôi thấy tự do", anh nói. "Ví dụ như là, OK, có tình trạng hỗn độn ở Manila, hoặc trời quá nóng, tôi có thể rời đi. Và bây giờ tôi không thể rời đi được."

Kể từ khi cuộc khủng hoảng Covid-19 gia tăng vào giữa tháng 3, Go đã cố gắng quay trở lại với cha mẹ của mình ở Mỹ. Một vài chuyến bay vẫn còn hoạt động lẻ tẻ đã đội giá lên tới mức không thể mua được, biên giới thì đang đóng sầm lại khi các chính phủ cố gắng ngăn chặn một đại dịch toàn cầu đã giết chết hơn 60.000 người.

Tại khu vực Châu Á Thái Bình Dương, các nước Trung Quốc, Ấn Độ, Singapore, Việt Nam, New Zealand và Úc đều cấm những người không phải dân cư trú nhập cảnh vào nước họ. Những nước khác, bao gồm cả Nhật Bản, đã đình chỉ miễn thị thực và áp dụng kiểm dịch đối với hầu hết những người nhập cảnh. Toàn bộ các thành phố đang bị phong toả - đường phố vắng vẻ, các doanh nghiệp đóng cửa.

Nhiều người cảm thấy bất ngờ và sốc trước các biện pháp đang được đưa ra thực hiện này, bởi vì họ chỉ biết đến và quen thuộc với một kỷ nguyên toàn cầu hoá.

Trong khi tâm trí cha mẹ của Go in đậm hình ảnh quân đội trên đường phố Manila và những thiếu thốn hàng hoá, nhu yếu phẩm, thì anh chưa bao giờ trải qua tình trạng này. "Những tiện nghi bình thường mà bạn có trong cuộc sống đã bị tước bỏ. Bạn tự hỏi, tuần sau sẽ thế nào? Chúng ta vẫn còn trứng và bánh mì chứ?", anh nói. "Tôi chưa bao giờ trải qua tình trạng thiếu trứng trong đời. Tôi chưa bao giờ phải tuân thủ lệnh giới nghiêm trong đời".

Một người đàn ông bước giữa khu phố vắng tanh tại thủ đô Manila (Philippines), nơi đã thực hiện lệnh phong tỏa từ giữa tháng 3. Ảnh: Reuters

Mới một tháng trước đây thôi, trừ một số ít các quốc gia, sự gián đoạn cuộc sống hàng ngày là không đáng kể. Hiện nay, với đại dịch vẫn nằm ngoài tầm kiểm soát, một phần ba dân số toàn cầu đang trong tình trạng cách ly và phong toả. Những điều thường nhật nhất giờ cảm thấy như những phế tích từ một thời đại khác.

Lực lượng lao động đã được phân tách nhỏ, trường học đóng cửa, gia đình rải rác. Phương pháp điều trị y tế đang chờ ngày được hoàn thiện rất xa. Đám cưới, lễ tốt nghiệp và các cuộc đoàn tụ bị trì hoãn vô thời hạn. Các sự kiện thể thao, từ các giải đấu cấp trường đến Thế vận hội Olympic Tokyo, đã bị hoãn lại. Mất việc. Các doanh nghiệp đóng cửa, có thể không bao giờ mở cửa trở lại. Những cái chết. Hàng trăm ngàn ca chấn thương tinh thần của cá nhân cộng với mớ bòng bong hỗn loạn về xã hội, văn hoá, kinh tế và chính trị sẽ còn tồn tại lâu hơn cuộc khủng hoảng dịch bệnh.

Sumit Agarwal, Giáo sư tài chính nổi tiếng của Đại học Quốc gia Singapore cho biết: "Hệ luỵ từ virus corona là rất lớn. Có những hệ quả về tài chính, về xã hội, về y tế, về chuỗi cung ứng. Tất cả mọi thứ đều bị ảnh hưởng. Chúng ta sẽ phải suy nghĩ về các tuyến giao thương mới, năng lực sản xuất mới”.

Phong toả

Ngày 17/3, Heritage Foundation, một think tank của Mỹ, đã tuyên bố Singapore là "nền kinh tế tự do nhất" trên thế giới. Chưa đầy một tuần sau, quốc gia này đã phong tỏa biên giới. Đường đắp cao, cầu đường bộ và đường sắt nối đảo quốc này đến Malaysia đã đóng cửa, ngăn chặn 400.000 người qua lại mỗi ngày để làm việc. Người không phải dân cư trú đã bị cấm ngay cả khi quá cảnh qua Sân bay Changi, một trong những trung tâm du lịch bận rộn nhất châu Á. Hãng hàng không quốc gia, Singapore Airlines, đã cắt 96% các tuyến.

Sinh viên cao học người Singapore David Tan bắt được một trong những chuyến bay cuối cùng ra khỏi Mỹ, với tiền vé 1.000 đôla, để bay từ New Mexico thông qua sân bay LAX.

"Nếu tôi ở lại, tôi sẽ tương đối an toàn. Nhưng càng ở lâu, tôi càng khó thoát ra", anh nói qua điện thoại, nghe có vẻ vui vẻ vào ngày đầu tiên chính phủ Singapore áp dụng biện pháp 14 ngày tự cách ly. "Bạn phải thực hiện tất cả các quyết định này trong một khung thời gian ngắn. Bạn không có thời gian để lên kế hoạch cho mọi thứ. Mọi thứ đều rất tự phát. Đây là một giai đoạn cực kỳ căng thẳng".

Chuyến bay có đầy đủ nhân viên hàng không mặc đồng phục và người Singapore đang sinh sống tại Mỹ được chuyển về. Họ đưa ra tính toán rằng về nhà chịu đựng đại dịch là phương án tốt hơn, bởi vì họ được ở gần với gia đình của họ, và hệ thống chăm sóc sức khỏe của Singapore có giá cả phải chăng hơn, trong tình huống xấu nhất xảy ra.

Phía sau các quầy làm thủ tục trống trơn tại sân bay Changi (Singapore), nơi từng là một trong những đầu mối giao thông bận rộn nhất châu Á. Ảnh: Reuters

"Nếu tôi ngã bệnh ở Mỹ, mặc dù tôi có bảo hiểm y tế, một chuyến đi đến phòng cấp cứu sẽ khiến tôi mất một khoản tiền đáng kể", Tan nói. "Việc phải nhập viện sẽ còn tốn kém nhiều hơn nữa. Nói cách khác, 1.000 đôla để bay trở lại Singapore thực sự là một khoản tiết kiệm".

Trên khắp thế giới, rất nhiều người cũng phải thực hiện những tính toán này, tuyệt vọng cố gắng trở về nhà để gần hơn với gia đình. Hong Kong cũng đã đóng cửa biên giới đất liền với Trung Quốc đại lục vào tháng Hai. Từ ngày 25/3, họ cũng cấm những người không phải dân cư trú nhập cảnh.

Ở đó, Shakib Pasha, người điều hành một chuỗi nhà hàng và quán bar, đã có thể đưa cha mẹ anh trở lại thành phố từ Bangladesh trước khi lệnh giới nghiêm bắt đầu - mặc dù anh vẫn chưa được gặp họ, vì sợ lây truyền vi-rút. "Họ đi qua đi lại. Họ chờ đến phút cuối cùng, nhưng chúng tôi phải thúc ép họ quay trở lại", anh nói. "Hôm qua là sinh nhật của em gái tôi, nhưng tôi không thể tới dự. Chúng tôi phải tránh mặt nhau nhiều nhất có thể trong hai tuần tới."

Các chuyến đi nghiên cứu thị trường thường xuyên quốc gia của Pasha đang bị trì hoãn. Một cửa hàng pop-up ở Singapore mà anh đã lên kế hoạch cho quý đầu tiên của năm nay đã bị hoãn vô thời hạn. Tại Hong Kong, anh đã phải thu hẹp việc kinh doanh của mình, chấp nhận thực tế rằng tất cả những người tìm đường trở lại thành phố là một nguồn lây nhiễm tiềm năng. "Chúng ta phải xem xét mọi thứ và hỏi - bây giờ có an toàn để làm điều đó không?", anh nói.

Các nền kinh tế châu Á đã dựa vào sự cởi mở của họ để phát triển mạnh - như các trung tâm tài chính và kinh tế Singapore và Hong Kong; là chìa khóa của chuỗi cung ứng toàn cầu như Đài Loan, Bangladesh và Việt Nam; hoặc như các trung tâm du lịch như Thái Lan - đã phải tự cô lập nhanh chóng và toàn diện.

Amitendu Palit, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện nghiên cứu Nam Á thuộc Đại học Quốc gia Singapore, cho biết: "Bây giờ những gì chúng ta đang thấy là sự tê liệt gần như hoàn toàn của nền kinh tế toàn cầu”.

Palit, thành viên nhóm công tác của Diễn đàn Kinh tế Thế giới về thương mại, nói rằng những thay đổi đột ngột đối về chuyển động toàn cầu đã khiến các công ty phải suy nghĩ lại về chuỗi cung ứng của họ.

Trong vài năm qua, các nước Đông Nam Á, đặc biệt là Việt Nam, đã thu hút các nhà sản xuất rời khỏi Trung Quốc để tránh thuế quan của Mỹ - được coi là một phần của "cuộc chiến thương mại" của Nhà Trắng với Bắc Kinh.

Ngay cả trước đó, các nhà sản xuất đã tận dụng mức thuế thấp giữa các nước Đông Nam Á để đầu cơ chi phí lao động và hỗ trợ của chính phủ. Hộp số cho một chiếc ôtô được lắp ráp tại Việt Nam hoặc Ấn Độ có thể di chuyển qua biên giới năm hoặc sáu lần, với giá trị gia tăng ở mỗi giai đoạn. Đại dịch có thể làm "sụp đổ" hệ thống đó, Palit nói.

Một công nhân tại tỉnh Hồ Nam (Trung Quốc) thực hiện livestream ngoài trời giới thiệu sản phẩm cho đối tác - một giải pháp để duy trì kinh doanh trong bối cảnh dịch bệnh. Ảnh: Getty Images

Việt Nam đã đình chỉ các chuyến bay quốc tế vào ngày 21/3 và cấm hầu hết người nước ngoài vào nước này vào ngày hôm sau. Theo nguồn tin của Nikkei Asian Review, một bên thu mua đột nhiên không thể tiếp cận nhà cung cấp của họ tại Việt Nam và không chắc chắn liệu việc sản xuất có còn tiếp tục hay không. Một người mua khác đã hủy chuyến đi đến nhà máy của họ ở Campuchia - lúc đó nước này không áp đặt bất kỳ lệnh cách ly nào và chỉ báo cáo một số ít trường hợp Covid-19 - với lý do tin rằng dịch bệnh ở nước này đang thật sự bùng phát bất chấp nỗ lực che giấu của chính phủ và sợ hãi bị mắc kẹt ở Phnom Penh.

"Có những quốc gia như Việt Nam luôn thực hiện đúng lời hứa của họ và đầy tiềm năng trở thành một mấu chốt trong chuỗi cung ứng", Palit nói. "Nhưng cơ sở hạ tầng y tế công cộng của họ vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức để có khả năng giải quyết tối ưu các tình huống như đại dịch này”.

Các công ty đang phải đối mặt với việc các lô hàng bị tạm giữ vô thời hạn tại các cảng vì các cơ quan có liên quan bị quá tải trong việc kiểm tra và cung cấp tài liệu thông quan, hoặc vì các cơ quan hải quan đang bị đóng cửa. Khi gặp phải những rủi ro mới xuất hiện này, các công ty có thể sẽ cố gắng tập trung chuỗi cung ứng của họ đến càng ít địa điểm và nhà cung cấp càng tốt, và xây dựng kho dự trữ lớn hơn nhiều, thay vì dựa vào chuỗi cung ứng kiểu “ngay và luôn" vốn rất thịnh hành trong thập kỷ qua.

"Điều này sẽ mang lại tác động sâu sắc đến cách thức tổ chức sản xuất kể từ bây giờ", Palit nói.

Việc chắp vá đột ngột các biện pháp hạn chế đi lại và phong toả đã khiến kế hoạch dự kiến của các doanh nghiệp trở nên phức tạp hơn sau khi cuộc khủng hoảng trước mắt qua đi.

Một số quốc gia đã có hành động kiên quyết và dứt khoát, một số do dự, chần chừ. Hầu hết những nước đưa ra kế hoạch hành động nhanh chóng làm như vậy là vì lợi ích quốc gia của họ, thay vì phối hợp với các nước láng giềng.

"Sự thiếu hợp tác giữa các quốc gia là cốt lõi của vấn đề", Julien Chaisse, Giáo sư luật nghiên cứu về toàn cầu hoá tại City University of Hong Kong, phát biểu. "Và tôi sợ rằng chừng nào không có sự hợp tác giữa các nước để quyết định khi nào dỡ bỏ các biện pháp kiểm soát này, thì hiệu quả xấu đối với nền kinh tế sẽ được cảm nhận trong một thời gian khá dài."

Sự sụp đổ - thậm chí chỉ là tạm thời - của chuỗi cung ứng sẽ có tác động rất lớn đến thị trường việc làm. Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) đã cảnh báo rằng 25 triệu việc làm có nguy cơ bị mất do đại dịch. Liên đoàn Công đoàn tại Myanmar cho biết, 27 nhà máy dệt ở nước này đã ngừng hoạt động kể từ khi cuộc khủng hoảng bắt đầu.

Lao động nhập cư, trong đó có hơn 33 triệu người đến từ châu Á - Thái Bình Dương (theo ước tính của ILO), sẽ lâm vào tình cảnh đặc biệt khó khăn. Dòng kiều hối trước đó đã đóng góp đáng kể cho các nền kinh tế trong khu vực. Chỉ riêng Philippines nhận được hơn 34 tỷ đôla hàng năm từ kiều hối.

Hàng chục ngàn công nhân từ Myanmar, Campuchia và Lào đã "chạy trốn" khỏi Thái Lan. Việc đóng cửa biên giới của Singapore với Malaysia đã cắt giảm hàng nghìn người khỏi công việc của họ, gây bất lợi cho họ và cho cả Singapore. Quốc gia này luôn dựa vào lao động chi phí thấp từ bang Johor để giữ cho các ngành công nghiệp sản xuất và dịch vụ hoạt động.

Ga tàu vắng lặng tại Mumbai, Ấn Độ sau khi các chuyến tàu phải dừng hoạt động do lệnh cấm đi lại. Ảnh: Reuters 

Tuy nhiên, kết thúc nhanh chóng, đột xuất của phong trào lao động tự do trong khu vực rất có thể cũng sẽ ảnh hưởng đến những người lao động có mức lương cao hơn và có thể làm suy yếu lâu dài tình trạng của các nền kinh tế như Singapore và Hong Kong, nơi đã thúc đẩy làn sóng hội nhập khu vực để trở thành trung tâm du lịch và tài chính. Khả năng giữ vững những vị trí dẫn đầu đó sẽ trở nên rất mong manh.

"Cuộc khủng hoảng vứt bỏ hoàn toàn giả thuyết về tất cả các loại công việc mà trước đây chúng tôi nghĩ là an toàn hoặc ít bấp bênh, nhưng giờ đây rất nhiều công việc đang dần chứng minh là chúng không hề vững chắc như dự đoán”, Walter Theseira, người nghiên cứu thị trường lao động trong khu vực với tư cách là Phó Giáo sư của kinh tế tại Đại học Khoa học Xã hội Singapore.

Việc Singapore xử lý các khía cạnh y tế công cộng trong trường hợp khẩn cấp đã được ca ngợi rộng rãi, nhưng các lỗ hổng kinh tế của họ cũng trở nên rõ ràng. Sân bay của họ đã biến mất; trung tâm hội nghị và khách sạn hoàn toàn yên tĩnh. Kể cả những nơi dành cho giới siêu giàu cũng đã bị đóng cửa.

"Singapore phụ thuộc vào việc, ở một mức độ nào đó, là một trụ sở của khu vực", Theseira nói. “Mọi thứ không thể hoạt động nếu những người giàu có và kinh doanh cao cấp không thể tự do di chuyển trong khu vực”.

Không còn đường quay lại

Các doanh nghiệp mà hoạt động dựa vào lợi thế của sự cởi mở trong khu vực đang cố gắng thấu hiểu, lĩnh hội xem tất cả những điều này có nghĩa là gì - và thế giới sẽ như thế nào khi đại dịch cuối cùng cũng được kiểm soát.

Sertac Yeltekin, Giám đốc điều hành của Insitor Partners, một quỹ đầu tư mạo hiểm xã hội có trụ sở tại Singapore với các khoản đầu tư trên khắp Nam và Đông Nam Á cho biết, công ty của anh là một là một doanh nghiệp đòi hỏi phải đi lại thường xuyên và liên hệ liên tục với cá nhân với các nhà đầu tư và người đầu tư. Nhưng bây giờ tất cả đã dừng lại.

"Bất kỳ sự gần gũi nào về khoảng cách vật lý cũng có thể dẫn đến truyền nhiễm bệnh, vì vậy chúng tôi hạn chế đi lại, hạn chế gặp nhau, hạn chế ngay cả những liên hệ cá nhân cơ bản", ông nói. "Điều này tác động không tốt đến kinh doanh".

Giống như nhiều người khác, Yeltekin cũng phải quản lý hệ lụy kinh doanh của cuộc khủng hoảng này trong lúc phải chịu đựng sự căng thẳng cảm xúc của một gia đình với các thành viên ở khắp nơi thế giới, trong đó có Italia và Mỹ. "Đó là cơn ác mộng tồi tệ nhất của bất kỳ ai, chỉ xảy ra trong các bộ phim khoa học viễn tưởng", anh nói. "Nhưng miễn là chúng ta giữ an toàn và khỏe mạnh, tôi không quan tâm đến phần còn lại".

Không giống như cuộc khủng hoảng tài chính 2008-2009, lần này, Yeltekin nói, là "một cuộc khủng hoảng thực sự và người ta có thể cảm thấy nó", trong đó mọi người đều bị ảnh hưởng theo một cách nào đó.

"Nó sẽ có ảnh hưởng sâu rộng đến kinh doanh, về cách tổ chức xã hội, về chính trị", ông nói. "Chúng ta sẽ không quay trở lại thế giới mà chúng ta đã từng sống. Mọi thứ sẽ thay đổi sâu sắc".

Sự sâu sắc này, cho dù là tốt hơn hay tệ hơn, phụ thuộc vào tốc độ và hiệu quả của phản ứng toàn cầu. Tổ chức Y tế Thế giới WHO đã cảnh báo rằng đại dịch vẫn đang gia tăng vào cuối tháng 3.

Ở cấp độ xã hội và cá nhân, cuộc khủng hoảng đã được đánh dấu bằng sự biểu dương phi thường về lòng đoàn kết và lòng trắc ẩn - nhưng cũng là nỗi sợ hãi, chủ nghĩa bài xích dân nhập cư và trút lên đầu những tội lỗi cho những người không gây ra. Tại Mỹ, Tổng thống Donald Trump đã lợi dụng đại dịch này để biện minh cho các chính sách gây chia rẽ của mình đối với việc di cư, đặt tên virus corona là "virus Trung Quốc" và truyền bá thông tin sai lệch về tiến trình điều trị.

Trung Quốc cũng được cho đã tiến hành các chiến dịch che dấu thông tin. Trong khi đó một số quốc gia, như Hàn Quốc, đã rất cởi mở với dữ liệu của họ và minh bạch trong các phản hồi của họ. Những nước khác - ngay cả các nền kinh tế lớn như Nga - là những chiếc hộp đen chứa thông tin bí ẩn không thể giải mã.

Một người đàn ông tại Seoul. Hàn Quốc là quốc gia được ca ngợi nhờ phản ứng nhanh và minh bạch trong phòng chống dịch. Ảnh: Reuters

Đáng lo ngại hơn là sự thiếu niềm tin trong nội bộ các nước và giữa các quốc gia, qua nhiều năm bị xói mòn bởi chủ nghĩa dân tộc đang lên và các nhà lãnh đạo dân túy đã thách thức các thể chế truyền thống. Tại Mỹ, viện Gallup cho thấy sự phân cực chính trị được nhân đôi trong mối lo ngại của người Mỹ đối với chính virus này. 73% đảng Dân chủ nói rằng họ lo lắng về sự bùng phát của dịch bệnh, so với chỉ 42% của đảng Cộng hòa.

Vào cuối tháng 3, nhóm các quốc gia công nghiệp G-7 thậm chí không thể đạt được sự đồng thuận về một thông cáo chung về đại dịch COVID-19, vì Mỹ khăng khăng sử dụng thuật ngữ "virus Vũ Hán" để mô tả sự dịch bệnh này. Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo đã bác bỏ điều này trong một cuộc phỏng vấn với Nikkei.

"Không có một nhà lãnh đạo nào có thể tụ họp lại với những người khác. Đây là thực tế của thế giới mà chúng ta đang sinh sống", Syed Munir Khasru, Chủ tịch của Viện Chính sách, Vận động, và Quản trị, một nhóm chuyên gia cố vấn có trụ sở tại Bangladesh nói. "Bạn có một thế giới siêu kết nối với nhau nhờ vào công nghệ, với tất cả những tiến bộ tuyệt vời và lợi ích của nó - bạn và tôi có thể giao tiếp với nhau qua hàng ngàn dặm –nhưng về mặt triết học và tư tưởng, nó chưa bao giờ đứt kết nối như bây giờ. Mấu chốt thực sự của việc lãnh đạo chưa bao giờ rời rạc như vậy”.

Những vòng tròn bằng phấn - biện pháp dãn cách xã hội được áp dụng phổ biến tại Kolkata, Ấn Độ. Ảnh: Reuters

Ian Goldin, Giáo sư toàn cầu hóa và phát triển tại Đại học Oxford cho rằng:"Sẽ có xu hướng tự nhiên trong việc cố gắng rút lui, thu hẹp lại, hẹp hòi và thiển cận hơn. Và các chính trị gia theo chủ nghĩa dân tộc sẽ khai thác triệt để điều này".

Làm như thế sẽ là "hoàn toàn phản tác dụng", Goldin nói. Động cơ toàn cầu hoá cần được khởi động lại để chúng ta chế ngự cuộc khủng hoảng này và sau đó là tạo ra sự phục hồi.

"Chúng ta sẽ không chỉ cần một phản ứng y tế quốc tế - chúng ta cần cả một phản ứng kinh tế quốc tế, và một phản ứng xây dựng lại toàn cầu hóa, theo nghĩa là xây dựng lại di chuyển xuyên lục địa và buôn bán mậu dịch", Goldin nói. "Dịch bệnh này thay đổi các ưu tiên và suy nghĩ của chúng ta, nó giống như một cuộc chiến hơn là một cuộc khủng hoảng kinh tế".

Goldin chia sẻ một quan điểm cùng với hầu hết những người Nikkei đã tiếp xúc trong khi thực hiện nghiên cứu này, từ các nhà kinh tế đến các nhà đầu tư, các chuyên gia chăm sóc sức khỏe đến các chính trị gia. Những gì cuộc khủng hoảng này tiết lộ là một khoảng trống đáng sợ trong khả năng lãnh đạo.

"Chúng ta có thể ngăn chặn điều này. Giống như chúng ta có thể ngăn chặn cuộc khủng hoảng tài chính, chúng ta có thể ngăn chặn biến đổi khí hậu. Chúng ta có thể ngăn chặn tất cả những rủi ro này. Nhưng việc chúng ta có làm hay không là một lựa chọn chính trị", ông nói. "Không có bức tường nào đủ cao để ngăn chặn đại dịch. Cái mà bức tường sẽ che chắn được là khả năng hợp tác, các kỹ năng và những thứ khác mà chúng ta rất cần. Điều sống còn là chúng ta phải thuộc lòng bài học đó".

Chu Quang

(Theo Nikkei Asian Review - Đồ họa Việt hóa: Bảo Linh)

 

Đăng nhập bằng

Hoặc nhập

Thông báo

Thông báo

Hãy chọn 1 mục trước khi biểu quyết

Thông báo