Thứ hai, 25/5/2020, 00:06 (GMT+7)

Politico: Việt Nam chống dịch Covid-19 tốt nhất thế giới

Chuyên trang chính trị hàng đầu của Mỹ Politico cho rằng Việt Nam là quốc gia thu được kết quả tốt nhất thế giới cả về kinh tế và sức khỏe cộng đồng nhờ những biện pháp chống dịch Covid-19. Vậy phần còn lại của thế giới thì sao?

Gần như mọi quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới đều đang nỗ lực để mở cửa trở lại nền kinh tế một cách an toàn trong khi tiếp tục chiến đấu với virus corona, nhưng một số nơi đang làm tốt hơn những nơi khác.

Biểu đồ phía trên được chuyên trang Politico xây dựng để đánh giá kết quả mà 30 quốc gia, khu vực hoặc vùng lãnh thổ nổi bật nhất đạt được dựa trên 2 tiêu chí là kinh tế và sức khỏe cộng đồng, đồng thời chia nhóm theo mức độ nghiêm ngặt của các lệnh phong tỏa (thấp, trung bình và cao) có thể tác động tới thương mại và tương tác xã hội.

Nhận xét về kết quả cuối cùng, Politico ghi nhận Việt Nam là quốc gia đông dân nhất không có ca tử vong nào. Với quy mô dân số 95 triệu, Việt Nam chỉ có khoảng 300 ca nhiễm. Ở góc độ kinh tế, GDP cả nước được các tổ chức quốc tế dự báo tăng 2,7% trong năm 2020. 2 tiêu chí này khiến Việt Nam trở thành quốc gia thi hành chính sách chống dịch hiệu quả nhất thế giới, và là một trong số ít những “điểm sáng” trong khi hầu hết những nơi khác đều ghi nhận kết quả tốt xấu đan xen.

Trước đó, đại dịch Covid-19 đã lan rộng ở các quốc gia vào những thời điểm khác nhau và mỗi Chính phủ đã có phản ứng khác nhau tùy thuộc vào hệ thống y tế và chính trị cũng như nền kinh tế của họ. Chính vì vậy, ma trận nêu trên đã xem xét đến hầu hết các khái niệm ở mỗi quốc gia như ca nhiễm bệnh, tử vong, GDP và thất nghiệp, cũng như cách số liệu đó được định hình bằng các biện pháp can thiệp cụ thể của chính phủ. 

Ví dụ, nước Đức phải đối mặt với những hậu quả khác nhau nhưng nhìn chung tương đối xấu. Nền kinh tế của họ đang sụt giảm cùng tốc độ với các nước láng giềng, trong bối cảnh tỷ lệ tử vong họ lại thấp hơn đáng kể so "hàng xóm" nhờ hệ thống xét nghiệm và chăm sóc sức khỏe vốn được ca ngợi rộng rãi. Mặc dù vậy, số ca tử vong trong các viện dưỡng lão do Covid-19 được Berlin công bố chính thức vừa chậm vừa chắp vá.

Một số quốc gia tiến hành xét nghiệm rộng rãi (Iceland) và tính tổng số tất cả các trường hợp tử vong do Covid-19 có khả năng xảy ra (Bỉ), làm sai lệch đo lường ở các quốc gia kém minh bạch hơn (Nga). New Zealand và Thụy Điển đã có những cách tiếp cận hoàn toàn trái ngược để hạn chế hoạt động và di chuyển của công dân nước họ và đạt những kết quả y tế rất khác nhau nhưng mức suy thoái gần như giống hệt nhau. Một số quốc gia có chỉ số GDP tương tự nhưng tỷ lệ thất nghiệp lại khác nhau (Mỹ, Anh và Nhật Bản), thể hiện việc chính phủ có thực hiện trách nhiệm đảm bảo mức lương cho người lao động hay không. Ấn Độ tránh vắt kiệt hệ thống chăm sóc sức khoẻ thiếu vững chắc của mình thông qua áp dụng phong toả quy mô lớn nhất thế giới, nhưng điều đó đã kéo nến kinh tế của họ suy giảm nhanh chóng, có thể thu hẹp lại tới 45% trong quý này.

Trong khi đó, Đài Loan đã làm gần như tất cả mọi thứ trong khả năng của vùng lãnh thổ này để ứng phó với khủng hoảng y tế, nhưng khó có thể thoát khỏi hiện thực rằng 70% GDP đến từ các ngành xuất khẩu bị ảnh hưởng đặc biệt tiêu cực bởi đại dịch.

Những lệnh hạn chế nghiêm ngặt

Một số quốc gia, vùng lãnh thổ trong danh sách này đang duy trì các lệnh hạn chế và phong toả tuyệt đối, ngoại trừ những nhu cầu di chuyển thiết yếu bên ngoài chỗ ở và có thể yêu cầu trình diện giấy phép và các biện pháp che mặt đối với các hoạt động được chấp thuận ngoài nơi sinh sống. Hầu hết các cơ sở thương mại đều đóng cửa (trừ các dịch vụ thực phẩm và nhà thuốc), cũng như các quán bar, nhà hàng, trường học và văn phòng. Tất cả các hoạt động thể thao, tôn giáo và các cuộc tụ họp công cộng khác đều bị cấm. Chỉ những người lao động trong những ngành được coi là thiết yếu mới có thể làm việc ở ngoài. Việc đi lại trong và ngoài nước đều bị hạn chế.

Ả Rập Xê Út báo cáo số người chết chỉ khoảng vài trăm trường hợp, nhưng họ đã buộc phải áp dụng lại lệnh giới nghiêm 24h sau khi số ca nhiễm bệnh tăng vọt trong tháng Ramadan và trong số những người lao động nhập cư phải sống trong điều kiện tồi tệ. Nước này nhanh chóng ra lệnh ngừng cuộc hành hương đến thánh địa Mecca, nơi đã thu hút 4 triệu lượt khách vào dịp này trong những năm qua. Đây là quốc gia sản xuất dầu có nhiều khả năng nhất vượt qua ảnh hưởng của giá dầu giảm mạnh.

Dịch bệnh lây lan trong những khu ký túc của lao động nước ngoài khiến Singapore phải gánh chịu đợt bùng phát thứ 2 sau khi tình hình tưởng như đã được kiểm soát. Ảnh: Getty Images 

Singapore tự hào có số ca tử vong thấp, hầu hết người dân quốc đảo nhỏ bé này được bảo vệ bởi các biện pháp y tế ngay từ lúc dịch bệnh mới bùng phát. Nhưng điều kiện sống tồi tàn của người lao động nhập cư bị coi là nguyên nhân gây ra làn sóng nhiễm bệnh thứ hai và biến quốc gia này trở thành một trong những nơi có tỷ lệ lây nhiễm cao nhất trên thế giới, làm lu mờ thành tích ban đầu họ đã đạt được. Dự kiến Singapore sẽ phải gánh chịu một cuộc suy thoái kinh tế nhẹ.

Ngay cả trước khi xảy ra đại dịch, nền kinh tế trong tình trạng yếu ớt kinh niên của Argentina đã đứng trước khả năng phải tìm kiếm gói cứu trợ mới từ IMF. Nếu đất nước này bị virus tấn công dữ dội, nền kinh tế sẽ bị xoá sổ hoàn toàn, khiến cho việc phong toả nghiêm ngặt đã có hiệu lực kể từ giữa tháng 3 là tối cần thiết. Đến bây giờ, tất cả các chuyến bay nội địa và quốc tế đều bị cấm đến tháng 9.

Những nơi hạn chế vừa phải

Ở những quốc gia này, cư dân được phép rời khỏi nhà của họ miễn là tuân theo các hướng dẫn cách ly xã hội và giữ khoảng cách với những người khác ít nhất 2 mét. Các cuộc tụ họp nhỏ cũng được cho phép. Một số cửa hàng thương mại có thể hoạt động, nhiều khi ở mức độ hạn chế. Trường học thường vẫn bị đóng cửa hoặc hoạt động dựa trên một hệ thống ca kíp và người lao động được khuyến khích làm việc tại nhà nếu có thể. Các biện pháp che mặt được khuyến cáo nhưng không bắt buộc.

Về mặt tổ chức, phản ứng y tế của Liên minh Châu Âu (EU) rất chắp vá, mặc dù có một trung tâm kiểm soát dịch bệnh được trang bị những nguồn lực tốt. Các thành viên của khối phải đối mặt với những hậu quả y tế rất khác nhau. Về mặt chính sách, các quốc gia trong EU đã nỗ lực phối hợp đồng đều trong việc đóng cửa biên giới. Không phải chịu gánh nặng tài khoá quốc gia, Ngân hàng Trung ương châu Âu đang cung cấp giá đỡ hỗ trợ tài chính quan trọng cho các thành viên của khối đồng tiền chung Euro.

Việc triển khai chậm các phong toả xã hội của Vương quốc Anh là một phần nguyên nhân khiến quốc gia này có số người chết cao thứ hai trên toàn cầu. Nhưng người lao động ở Anh được hưởng mức trợ cấp tiền lương vững chắc thông qua gói kích thích hào phóng, giữ tỷ lệ thất nghiệp ở mức một con số.

Sinh nhật Nữ hoàng thậm chí đã không được tổ chức tại Anh vì dịch bệnh. Ảnh: Reuters

Việc phong toả tương đối nghiêm ngặt của Pháp giữ tỷ lệ lây nhiễm và tử vong của nước này thấp hơn một chút so với các nước láng giềng Anh, Italy và Tây Ban Nha, nhưng tỷ lệ này vẫn cao hơn nhiều so với ở Đức. Quốc gia này đang trên đà tiến tới mức giảm 7% GDP tương tự như các nền kinh tế lớn khác của châu Âu.

Hàng nghìn người đã chết vì dịch bệnh trong các viện dưỡng lão của Tây Ban Nha. Trong khi đó, ngay cả sau khi virus đã trở thành một vấn đề gây ảnh hưởng sâu sắc ở Italy, nhà chức trách Tây Ban Nha vẫn cho phép những buổi diễu hành khổng lồ chào mừng ngày Quốc tế Phụ nữ được diễn ra. Tỷ lệ thất nghiệp ở nước này đã trở lại ở mức hơn 20%.

Là quốc gia đầu tiên ở châu Âu bị ảnh hưởng nặng nề bởi dịch bệnh, Italia có số người chết vào hàng cao nhất thế giới. Họ cũng đang có chiều hướng sụt giảm GDP tới 9% vào năm 2020, mức suy thoái nghiêm trọng nhất ở châu Âu. Với mức nợ công cao, nước Ý cũng sẽ phải đấu tranh, vật lộn để cấp tiền cho các gói kích thích kinh tế đang diễn ra.

Mỹ có số người chết cao nhất thế giới với gần 100.000 người. Đây cũng là đất nước có khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi đại dịch là thành phố New York và vùng ngoại ô. Với hơn 38 triệu người nộp đơn xin trợ cấp thất nghiệp và hàng triệu người không có bảo hiểm y tế, tình hình khó khăn của Mỹ càng trở nên tồi tệ hơn bởi xung đột chính trị, cũng như các biện pháp xét nghiệm, kiểm tra và truy tìm những người đã tiếp xúc với người bệnh mặc dù có gia tăng so với ban đầu nhưng vẫn ở mức rất không thích đáng.

Nằm ở cửa ngõ giao thoa của châu Âu và là thủ đô bất thành văn của EU, Bỉ phải gánh chịu tiếng xấu vì tỷ lệ tử vong cao, một phần do chính sự minh bạch của họ về tình trạng ở các viện dưỡng lão và các trường hợp tử vong khác có liên quan đến Covid-19. Các khoản hỗ trợ thất nghiệp của Bỉ rất hào phóng và tỷ lệ thất nghiệp được điều chỉnh, kiểm soát và duy trì ở mức dưới 7%. GDP của Bỉ sẽ giảm ở mức trung bình 7% của EU.

Nga có số trường hợp nhiễm bệnh cao thứ hai trên thế giới, nhưng dữ liệu mâu thuẫn đưa ra bởi quốc gia này khiến cho không rõ có bao nhiêu người đã thiệt mạng. Nga bước vào đại dịch với vị thế tài khóa vững vàng, nhưng một cuộc chiến giá dầu sai lầm đã gây tổn hại đến lợi nhuận ngân sách và GDP, làm suy yếu danh tiếng của Tổng thống Putin.

Các khảo sát cho thấy đa số người Nga không tin tưởng vào số liệu Covid-19 được công bố chính thức. Ảnh: Moskva News Agency

Giống như phần còn lại của Bắc Mỹ, Canada đang trong thời kỳ suy thoái nghiêm trọng, mặc dù công dân của nước này được bảo vệ bởi một mạng lưới phúc lợi xã hội vững chắc. Tỷ lệ tử vong của Canada chỉ bằng một nửa so với người láng giềng Mỹ.

Thổ Nhĩ Kỳ hiện có hơn 150.000 trường hợp nhiễm Covid-19. Vừa mới tuyên bố họ có đủ giường bệnh viện chăm sóc đặc biệt, quốc gia này phải đang tiến hành đóng cửa trở lại sau khi mở lại trung tâm thương mại và thẩm mỹ viện hồi đầu tháng này. Nền kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ đang trên đà suy thoái và với đồng lira đang ở mức thấp nhất so với đôla Mỹ, điều đó có nghĩa là Thổ Nhĩ Kỳ phải chịu giá nhập khẩu cao hơn nhiều.

Khi dịch bệnh xuất hiện, Nam Phi đã nhanh chóng thực hiện phong toả xã hội. Là một trong những quốc gia có mạng lưới kết nối đa dạng nhất ở châu Phi, trong phần lớn thời gian bùng phát dịch bệnh, quốc gia này đã kiểm soát tốt lây nhiễm, mặc dù họ vẫn phải đối mặt với suy thoái kinh tế sâu sắc.

Tỷ lệ thất nghiệp của New Zealand là khoảng 5%, nhưng GDP của quốc gia này được dự đoán sẽ sụt giảm 7% vào năm 2020. Việc thực hiện những biện pháp phong toả khắc nghiệt đã ngăn chặn hiệu quả virus nhưng lại gây ra phản ứng dữ dội ở các cộng đồng xa xôi, hẻo lánh.

Phong tỏa mức độ thấp

Các quốc gia này đã cho phép hầu hết các doanh nghiệp, văn phòng và trường học mở cửa trở lại. Các sự kiện lớn vẫn bị hạn chế. Yêu cầu gia tăng dọn dẹp, làm sạch, khử trùng và lưu giữ hồ sơ có thể được áp dụng cho những doanh nghiệp đang hoạt động và các địa điểm thu hút đám đông khác.

Chỉ có một số ít nhà lãnh đạo quốc gia phải đối mặt với nhiều chỉ trích như Tổng thống Jair Bolsonaro của Brazil, người đã chủ động ngăn chặn các biện pháp cách ly xã hội vốn nhằm mục đích chống lại sự bùng phát virus corona. Thiếu hụt xét nghiệm đã khiến đất nước này không thể nhìn thấy đầy đủ quy mô sự lây lan của virus, trong khi các bệnh viện ở Sao Paulo, thành phố lớn nhất Brazil, đã lâm vào tình trạng quá tải. Hơn thế nữa, đất nước hiện có số ca nhiễm lớn thứ ba thế giới đang trải qua thời kỳ suy thoái sâu sắc, giống như các quốc gia khác có thực hiện các biện pháp phong toả.

Brazil đang nằm trong top 3 ổ dịch lớn nhất thế giới vì những hành động được cho là chậm trễ. Ảnh: Reuters

Dưới sự khan hiếm của các xét nghiệm và phản ứng rời rạc, các bệnh viện ở Mexico hiện đã gần hết công suất. Nền kinh tế chắc chắn bị thu hẹp 6,6% trong năm 2020, trong bối cảnh tỷ lệ thất nghiệp thực sự cao hơn nhiều so với con số chính thức là 3,3%.

Nền kinh tế đang sụt giảm quy mô nhanh chóng của Iran, với tỷ lệ thất nghiệp ở mức 16%, sẽ tiếp tục bị ảnh hưởng bởi lệnh trừng phạt và giá dầu thấp. Sự quản lý kém của chính phủ đối với các ngày lễ và sự kiện tôn giáo đã tạo điều kiện cho sự lây lan nhanh chóng. Rất nhiều giả thuyết cho rằng dữ liệu về các trường hợp nhiễm bệnh ở Iran là không chính xác.

Tỷ lệ tử vong của Thụy Điển cao hơn tới 11 lần so với các nước láng giềng và Mỹ, ở mức 380 phần triệu. Mặc dù phần lớn nền kinh tế của họ vẫn đang mở cửa, Thụy Điển đang bị ảnh hưởng bởi mức giảm 7% GDP tương tự như ở các nền kinh tế hàng đầu châu Âu khác.

Có 87 trường hợp tử vong được ghi nhận ở Nigeria, đất nước đông dân nhất châu Phi với 200 triệu người. Quốc gia này hầu như không tiến hành xét nghiệm, và giờ đây một ổ dịch không được kiểm soát đang diễn ra tại Kano, thành phố lớn thứ hai của Nigeria. Hơn một nửa dân số Nigeria sống trong tình trạng cực kỳ nghèo khổ (thu nhập dưới 1 đôla mỗi ngày), nền kinh tế nước này bị thu hẹp và giá cả tăng vọt (lạm phát ở mức 13%).

Các yếu tố rủi ro lớn đối với Bangladesh bao gồm các điều kiện chật chội trong trại tị nạn lớn nhất thế giới, mùa mưa bão đang tới gần và số lượng giường chăm sóc đặc biệt chỉ có hơn 1.000 để đáp ứng 160 triệu người. Kinh tế vẫn Banglades đang phát triển và tình hình việc làm tương đối ổn định. Nhưng có thể điều đó không đủ để chống đỡ khủng hoảng dịch bệnh: các nhà máy xuất khẩu hàng may mặc đóng vai trò cốt yếu trong nền kinh tế Bangladesh đang mở cửa trở lại theo các quy tắc an toàn mới, ngay cả khi số ca nhiễm bệnh đang tăng lên.

Indonesia có thể tránh được suy thoái, nhưng phản ứng đối phó với virus corona trên 17.000 hòn đảo lớn nhỏ của họ là rất hỗn loạn. Jakarta, thành phố thủ đô, đã chứng kiến ​​một cuộc di cư hàng loạt sau khi các biện pháp hạn chế xã hội ở mức nhẹ được thực thi trong tháng 4, có khả năng là nguyên nhân gây ra sự phát tán, lây lan virus rộng hơn. Reuters ghi nhận việc cố tình báo cáo số ca tử vong thấp hơn con số thực tế một cách có hệ thống. Và tỷ lệ hút thuốc cao của đất nước này có thể làm dân chúng dễ bị tổn thương hơn.

Ngoài khu vực Vũ Hán bị ảnh hưởng sâu sắc của virus và là xuất phát điểm của đại dịch, Trung Quốc báo cáo tỷ lệ tử vong chỉ 3 người chết trên một triệu (so với 287 phần triệu ở Mỹ và 793 ở Bỉ). Đây cũng là quốc gia đầu tiên thực hiện nới lỏng phong toả, góp phần thúc đẩy phục hồi kinh tế. Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn bị mắc kẹt với tốc độ tăng trưởng thấp nhất trong vòng ít nhất 40 năm, ở mức 1,2%, và hiện phải đối mặt với một phản ứng chỉ trích mang tính địa chính trị ngày càng gia tăng đối với việc kiểm soát virus của nước này. Với thói quen "giữ bí mật" của chính quyền Trung Quốc, không có cách nào để xác minh xem liệu số ca nhiễm bệnh họ đưa ra có chính xác hay không.

Trung Quốc đang nỗ lực mở cửa lại nền kinh tế dù chắc chắc sẽ phải gánh chịu mức tăng trưởng thấp nhất trong 40 năm qua. Ảnh: AP

Nhật Bản đã báo cáo con số ít hơn 800 người chết trong tổng số 126 triệu người. Trong khi GDP đang trên đà giảm khoảng 5% vào năm 2020, tỷ lệ thất nghiệp của Nhật vẫn ở dưới 3% và chính phủ nước này đang thực hiện gói kích thích kinh tế lớn nhất thế giới dưới dạng phần trăm GDP. Nhưng với dân số già nhất thế giới, nguy cơ dịch bệnh vẫn liên tục tiếp diễn ở Nhật Bản.

Trường hợp virus corona đầu tiên của Australia đã được ghi nhận vào tháng 1 và chính phủ nước này phản ứng bằng cách thực hiện các biện pháp phong toả, giúp giữ cho tỷ lệ tử vong ở mức khoảng 100 ca. Nhược điểm của những biện pháp này là tỷ lệ thất nghiệp lên tới 8%, trong khi GDP đang trên đà giảm 7%.

Hàn Quốc đã bị virus tấn công mạnh vào tháng 2, nhưng sau khi nước này đưa ra các quy trình kiểm tra và truy tìm nghiêm ngặt, họ đã hầu như loại bỏ virus này vào tháng 4. Hàn Quốc phải trải qua một làn sóng thứ hai ở quy mô nhỏ vào tháng 5, nhưng cuối cùng đã tránh được bùng phát dịch bệnh chỉ với một cuộc suy thoái nhẹ (-1,2% GDP vào năm 2020)

Cứ sáu công dân Iceland thì có một người đã được xét nghiệm kể từ khi việc kiểm tra hàng loạt bắt đầu vào tháng 2, đạt tỷ lệ sàng lọc y tế hàng đầu thế giới. Nhưng ngành công nghiệp du lịch chiếm tỷ trọng lớn của nền kinh tế đất nước này đang phải gánh chịu nhiều thử thách gay go – điều đó có nghĩa là Iceland có thể sẽ vấp phải những tác động xấu về kinh tế ở quy mô lớn như các nước láng giềng châu Âu.

Ấn Độ đã ban hành lệnh phong toả hoàn toàn đối với 1,3 tỷ dân số của mình chỉ sau khi xuất hiện một số ít ca tử vong, một hành động thừa nhận nhận hệ thống y tế yếu kém của nước này. Hệ quả là nền kinh tế nước này bị thu hẹp lại tới 45% trong quý này, theo báo cáo của Goldman Sachs, với mức tăng trưởng tổng thể năm 2020 dự kiến ​​sẽ lao dốc thêm ít nhất 12%.

Đài Loan đã tránh được sự cần thiết phải thực hiện phong toả hoàn toàn bằng cách hành động sớm ngay từ tháng 1, minh chứng cho việc ngăn chặn dịch bệnh là hoàn toàn có thể, bất chấp sự gần gũi địa lý và các mối liên kết chặt chẽ khác với Trung Quốc. Tuy nhiên, với việc 70% GDP của vùng lãnh thổ này liên quan đến xuất khẩu, kinh tế Đài Loan đang trên đà thu hẹp 4% vào năm 2020.

Politico đánh giá các quốc gia, vùng lãnh thổ như thế nào?

Các vị trí trên biểu đồ ma trận dựa trên sự kết hợp của các thống kê và chính sách chính thức và báo cáo của Politico. Họ đã xem xét các dự báo của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) năm 2020, theo dõi tài khoá của Viện nghiên cứu chính sách Hội đồng Đại Tây Dương và các số liệu chính thức của chính phủ để đánh giá kết quả kinh tế, bao gồm các tiêu chuẩn của GDP, các gói trợ cấp thất nghiệp và kích thích tài khóa.

Politico cũng đã xem xét cả các thông số tuyệt đối và mức độ xấu đi trong năm 2020. Đối với kết quả y tế, họ đã xem xét các thống kê xét nghiệm, nhiễm bệnh và tử vong do các bộ y tế và cơ quan chính phủ cung cấp và biểu đồ của Worldometer và Đại học Johns Hopkins. Chuyên trang này cũng xác nhận có tính đến các điểm mù đã được xác minh hoặc có khả năng xảy ra trong dữ liệu của họ và các nguồn tin có uy tín khác.

Chu Quang (theo Politico)

 

Đăng nhập bằng

Hoặc nhập

Thông báo

Thông báo

Hãy chọn 1 mục trước khi biểu quyết

Thông báo