Thứ bảy, 4/2/2023 | 13:03 GMT+7Dữ liệu doanh nghiệp

Contact

Điện thoại:
(+84) 243 9412852

Email:
info@ndh.vn

Ghi rõ nguồn “Người Đồng Hành” khi phát hành lại thông tin từ Chuyên trang Người Đồng Hành.

Nhìn lại nửa đầu năm 2022 StartupQ&A Elon Musk mua Twitter Bí mật đồng tiền Ngày ấy - Bây giờ
Thứ bảy, 10/10/2020, 14:00 (GMT+7)

Lo ngại an ninh năng lượng, tăng trưởng kinh tế, Trung Quốc trở lại với điện than

Đỗ Hiền (Theo Reuters) Thứ bảy, 10/10/2020, 14:00 (GMT+7)

Tại các mỏ khai thác ở tỉnh Cam Túc, Trung Quốc, những chiếc xe tải đỏ chở than xóc nảy, cuốn theo lớp lớp bụi mù trên những con đường đất hẹp. Gần đó, những trụ sắt cao chót vót của cây cầu đường sắt mới đã được dựng lên giữa dòng sông bùn uốn lượn qua những ngọn đồi.

Huaneng, một trong 5 tập đoàn nhà nước lớn của Trung Quốc đang xây dựng dự án điện than 4 gigawatt (GW) gần thành phố Khánh Dương. Nhà máy có vốn đầu tư 1,9 tỷ USD này sẽ cung cấp điện cho khu vực miền đông Trung Quốc. Việc dự án nhà máy nhiệt điện Zhengning này được tái khởi động lại sau 4 năm tạm hoãn cho thấy những áp lực cạnh tranh đằng sau các chính sách kinh tế và khí hậu của Trung Quốc.

Cuối tháng 9, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình khiến thế giới bất ngờ khi cam kết Trung Quốc sẽ hướng đến mục tiêu đưa lượng khí thải carbon về 0 vào năm 2060. Song thực tế, Bắc Kinh vẫn đang vô cùng lo lắng về an ninh năng lượng, việc làm và tăng trưởng, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế đang dần phục hồi sau đại dịch Covid-19.

Một trong những dấu hiệu cho thấy các mâu thuẫn đang diễn ra là ngay tại tỉnh Cam Túc, ít nhất ba nhà máy nhiệt điện than đóng cửa kể từ năm 2017 tới nay, do chi phí môi trường tăng cao và các nguồn năng lượng có thể tái tạo rẻ hơn đang ngày càng phổ biến hơn.

Thực tế, Trung Quốc vẫn không ngừng xây dựng các nhà máy điện gió, điện mặt trời và thủy điện với tốc độ chóng mặt, bởi vậy theo chính quyền nước này, bản thân dự án nhà máy nhiệt điện Zhengning không có khả năng đe doạ tới bất kỳ lục tiêu nào của quốc gia và tỷ trọng điện than trong cơ cấu năng lượng cả nước vẫn có thể giảm dần như kế hoạch đề ra.

Trung Quốc cho biết đã loại bỏ những nhà máy điện than quá cũ và thay thế bằng những cơ sở mới hiệu quả hơn, đốt ít than đồng thời cung cấp nguồn điện cần thiết để hỗ trợ nước này trong giai đoạn chuyển tiếp sang năng lượng tái tạo.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, trong nửa đầu năm nay Trung Quốc đưa vào sử dụng các nhà máy nhiệt điện than với tổng công suất 11,4 GW, nhiều hơn phân nửa năng lực điện than bổ sung trên thế giới trong giai đoạn này. Tổ chức Kiểm soát Năng lượng Toàn cầu (GEM) cũng nhận thấy Bắc Kinh đang xây dựng các nhà máy nhiệt điện than với tổng công suất gần 250 GW, đủ để cấp điện cho nền kinh tế lớn nhất châu Âu là Ðức.

A worker smokes a cigarette as he takes a break from shovelling coal onto a truck at a coal yard near a coal mine in Huating, Gansu province, China, September 18, 2020. REUTERS/Thomas Peter

Một công nhân hút thuốc sau khi xúc than lên một xe tải tại bãi than gần mỏ than ở thành phố Hoa Đình, tỉnh Cam Túc, Trung Quốc. Ảnh: Reuters.

Lợi ích phía sau

“Các nhà máy điện than mới là cách để chính quyền các tỉnh hỗ trợ những ngành công nghiệp khác như khai thác than và công nghiệp nặng”, Christine Shearer, giám đốc phụ trách mảng điện than tại GEM, chuyên theo dõi cơ sở hạ tầng nhiên liệu hóa thạch trên toàn thế giới cho biết.

“Có rất nhiều lợi ích phía sau ngành than ở Trung Quốc và chính quyền trung ương đã không kiềm chế được sự phát triển của ngành này, bất chấp sự ủng hộ mạnh mẽ của Bắc Kinh đối với lĩnh vực năng lượng sạch”.

Cả cơ quan quản lý năng lượng của Trung Quốc và chính quyền tỉnh Cam Túc đều phản hồi yêu cầu bình luận. Tập đoàn Huaneng cũng không trả lời các câu hỏi được gửi tới.

Dự án nhiệt điện Zhengning đã bị gác lại vào năm 2016. Tại thời điểm đó, tỷ lệ các nhà máy nhiệt điện than đang giảm mạnh và nhu cầu sử dụng nhiên liệu hóa thạch của Trung Quốc dường như đang suy yếu.

Tuy nhiên vào tháng 7, tập đoàn Huaneng đã đệ trình một bản báo cáo về tác động môi trường dài tới 500 trang để tái khởi động lại dự án này. Mặc dù đã đưa ra lời cảnh báo về những tác động tiêu cực với nguồn nước và diện tích đất canh tác trong vùng, song việc xây dựng dự kiến nối lại ngay trong năm nay, với tổ máy đầu tiên đi vào hoạt động vào năm 2023.

Khu vực xây dựng chính đã được giải phóng mặt bằng và cắm cờ hiệu của Tập đoàn Xây dựng Năng lượng Trung Quốc, đơn vị chịu trách nhiệm thi công dự án.

Quang cảnh núi non xung quanh cũng thay đổi với những mỏ than mới, hệ thống đường xá và các chung cư xây dựng cho công nhân bên ngoài chuyển tới. Trong khi đó, nông dân địa phương vốn trước đây chuyên trồng cây ăn trái trong vùng đang dần thu dọn đồ đạc chuyển đi.

“Nơi này từng là đất nông nghiệp, chủ yếu trồng táo”, Wang Chunxiang, người sở hữu một vườn cây ăn quả gần công trường cho biết. “Bây giờ, nông dân đã chuyển đi hết cả”.

Trung Quốc từng cam kết sẽ chấm dứt việc khai thác và sử dụng than đá trong các ngành công nghiệp nhằm giảm thiểu khói bụi cũng như giảm phát thải khí nhà kính.

Quốc gia này cắt giảm tỷ trọng than trong tổng cơ cấu năng lượng quốc gia từ khoảng 70% của năm 2010 xuống còn 57,7% vào cuối năm ngoái. Bắc Kinh cũng đặt mục tiêu giảm con số này xuống còn 53% vào năm 2025 bằng cách tích cực đẩy mạnh các ngành năng lượng tái tạo.

Theo dữ liệu của Cơ quan Năng lượng Tái tạo Quốc tế, tính tới cuối năm 2019, tổng lượng điện mà các nhà máy điện than của Trung Quốc tạo ra là hơn 1.000 GW, nhưng tổng lượng điện từ các nguồn có thể tái tạo cũng đã lên tới 759 GW – cao gấp 3 lần nước Mỹ nói riêng, và bằng với con số của cả Mỹ và châu Âu cộng lại.

Sự trở lại của than đá

Ông Xie Zhenhua, đặc phái viên kỳ cựu của Trung Quốc về vấn đề khí hậu cho biết, nhu cầu than đá của Trung Quốc đã đạt đỉnh vào năm 2013, và Trung Quốc sẵn sàng áp dụng những biện pháp mới cứng rắn trong kế hoạch 5 năm 2021-2025 để giảm tiêu thụ than đá hơn nữa.

Trong khi đó, theo báo cáo do một viện nghiên cứu Trung Quốc đồng thực hiện và được công bố hồi đầu năm, Trung Quốc cần phải chấm dứt việc xây dựng toàn bộ các nhà máy nhiệt điện than mới để đáp ứng các mục tiêu khí hậu dài hạn theo cách khả thi nhất về mặt kinh tế.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia tin rằng những dự án như nhà máy nhiệt điện than Zhengning đang dần quay trở lại. Và bất chấp tuyên bố bất ngờ của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Liên Hợp Quốc, lượng khí thải CO2 của nước này sẽ chưa thể đạt mức cao nhất, ít nhất cho đến năm 2030.

Một phân tích của tổ chức CarbonBrief về các kế hoạch kích thích hậu Covid-19 ở 8 tỉnh - vốn tạo ra một nửa tổng lượng khí thải CO2 của Trung Quốc - cho thấy chi tiêu theo kế hoạch cho các dự án năng lượng sử dụng nhiên liệu hóa thạch vẫn vượt xa các khoản đầu tư mới vào năng lượng tái tạo, với tỷ lệ là 3:1.

Các chuyên gia lo ngại rằng việc Tổng thống Donald Trump rút Mỹ khỏi Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu năm 2015 đã giảm áp lực với Trung Quốc. Bên cạnh đó, việc Trung Quốc thành công trong đạt mục tiêu về khí hậu có thể dẫn đến tình trạng tự thỏa mãn trong các nhà lập pháp của nước này.

Trung Quốc đã đạt được mục tiêu về carbon trong quãng thời gian 2005-2020 nhanh trước 3 năm so với thời hạn, và một số học giả chính phủ tin rằng lượng khí thải carbon có thể đạt mức cao nhất trước mục tiêu năm 2030, ngay cả khi không áp dụng bất kỳ biện pháp bổ sung nào.

Bắc Kinh đang cố gắng kiểm soát số lượng các nhà máy điện than mới và đã thiết lập một sơ đồ cảnh báo với đèn màu đỏ cho các vùng có công suất điện than quá lớn, đèn màu xanh cho các tỉnh có thể tiến hành các dự án xây dựng.

Vào tháng 6, cơ quan hoạch định kế hoạch nhà nước Trung Quốc lên tiếng chỉ trích chính quyền các địa phương vì cho phép xây dựng quá nhiều nhà máy điện than mới. Tuy nhiên, các nhà quan sát cho rằng nền kinh tế vẫn là mối bận tâm chính.

“Bắc Kinh khá ngần ngại trong việc thực hiện các hành động có thể làm chậm lại tốc độ tăng trưởng kinh tế. Đó là lý do tại sao bạn thấy chính quyền trung ương chỉ ‘giơ cao đánh khẽ’ với các địa phương trong việc cho phép xây dựng các nhà máy điện than mới”, bà Shearer khẳng định.

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị ngày càng gia tăng, những dự án được tiếp sức bởi lượng than khai thác nội địa cũng có thể tạo ra sức hút mạnh hơn vì chính phủ Trung Quốc đang muốn cải thiện khả năng tự cung tự cấp và giảm bớt sự phụ thuộc vào nguồn cung năng lượng nước ngoài.

Trung Quốc hiện có trữ lượng than lớn thứ ba trên thế giới nhưng nước này đã trở thành nước nhập khẩu ròng nhiên liệu hóa thạch vào năm 2009 và là nước nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới vào năm 2017.

download-1-6235-1602297815.jpg

Một nhà máy nhiệt điện phát thải siêu thấp tại tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc. Ảnh: Reuters.

An ninh năng lượng

Cơ quan Quản lý Năng lượng Quốc gia Trung Quốc (NEA) hồi tháng 6 cho biết nước này cần một lần nữa tập trung vào vấn đề an ninh năng lượng để “phù hợp với môi trường đang phát triển và các xu hướng thay đổi trong và ngoài nước”.

“NEA coi an ninh năng lượng là ưu tiên số một hiện nay”, Li Shuo, cố vấn chính sách toàn cầu cấp cao của Greenpeace, cho biết. “Cơ quan này không cung cấp các điều kiện thuận lợi cho quá trình chuyển đổi xanh và carbon thấp".

Bắc Kinh muốn đảm bảo quá trình phục hồi kinh tế của cả nước sẽ không bị gián đoạn bởi tình trạng thiếu điện gây tê liệt trên diện rộng từng xảy ra ở nước này vào năm 2011.

Một nhân viên giấu tên của một tập đoàn năng lượng hàng đầu Trung Quốc cho hay nhiều người cho rằng Trung Quốc cần nhiều dự án nhiệt điện hơn để đáp ứng nhu cầu điện năng ổn định trong thời kỳ nhu cầu gia tăng mạnh mẽ.

Tuy nhiên, trong khi các công nhân tại nhà máy điện than Zhengning đang chuẩn bị cho quá trình khởi công xây dựng thì các nhà máy khác trong tỉnh Cam Túc vẫn đang trong tình trạng đóng cửa.

Ở ngoại ô thủ phủ tỉnh Lan Châu, hai tháp làm mát khổng lồ của nhà máy Liên Thành đã ngừng hoạt động từ năm 2018. Hầu hết công nhân giờ đây đã chuyển đi, chỉ còn lại vài nhân viên bảo vệ ở lại trông giữ tài sản nhà máy.

Đối diện cổng nhà máy, một dãy nhà hàng và cửa hàng sửa chữa cũng đã đóng cửa – một minh chứng cho tình trạng thiệt hại trong chiến dịch toàn tỉnh nhằm tái cơ cấu và thoái vốn tài sản thua lỗ của các công ty điện lực nhà nước.

Nhà máy Liancheng - thuộc sở hữu Tập đoàn điện lực Datang - đã phải hứng chịu một đòn chí mạng vào năm 2015 khi khách hàng lớn của nhà máy - doanh nghiệp luyện nhôm thuộc sở hữu nhôm quốc doanh lớn nhất Trung Quốc Chinalco – ngừng hoạt động. Các tài liệu tòa án cho biết Liancheng đã phải gánh khoản nợ lên tới 1 tỷ nhân dân tệ khi phá sản vào năm ngoái.

Các cư dân cho biết mặc dù việc đóng cửa có tác động đến nền kinh tế địa phương, nhưng ít nhất, không khí hiện đã trong sạch hơn.

Li Wanzhen, một cư dân địa phương đã nghỉ hưu, cho biết: “Khu vực này đã từng rơi vào tình trạng ô nhiễm môi trường nặng nề, đặc biệt là khi tính thêm cả lượng lớn khói thải từ tất cả các phương tiện qua lại”.

Một nhà máy điện than ở thị trấn Hoa Đình, phía đông tỉnh Cam Túc đã đóng cửa cách đây 6 tháng, buộc các mỏ than trong vùng phải đi tìm khách hàng mới. Gần đó, các công nhân lao động đang còng lưng bốc than từ một chiếc xe tải vi phạm các quy tắc về môi trường để cung cấp nhiên liệu cho các khu dân cư và doanh nghiệp địa phương.

Nhà máy điện Cam Túc ở phía nam tỉnh thuộc sở hữu của tập đoàn Datang đã tuyên bố phá sản vào năm 2017. Các quan chức địa phương cho biết tài sản của nhà máy gần đây đã được bán cho một công ty tư nhân nhưng nhà máy khó có thể mở cửa trở lại.

“Trước khi họ thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường, nơi này thực sự rất bẩn thỉu. Nhưng trong vài năm trở lại đây, quy định bảo vệ môi trường thực sự nghiêm ngặt và chúng tôi không còn thấy khói bụi nữa”, Wu Shenbin, một công nhân đang bốc phân bón hóa học lên một chiếc xe tải gần nhà máy cho biết. "Cuối cùng thì nhà máy đã phải đóng cửa".

Tuy nhiên, vấn đề thua lỗ không phải là mối quan tâm lớn bởi hầu hết các bên xây dựng và vận hành nhà máy đều là doanh nghiệp nhà nước, và do đó các khoản nợ có thể được dễ dàng xóa bỏ.

Dù vậy, theo ông He Jiankun, cố vấn chính phủ kiêm giám đốc Viện Biến đổi khí hậu và Phát triển bền vững tại Đại học Thanh Hoa, các dự án xây dựng nhà máy mới vẫn có thể khiến Trung Quốc phải gánh chịu tình trạng dư thừa quá nhiều công suất.

Cũng theo ông He, “kiểm soát chặt chẽ đà tăng trở lại của tình trạng tiêu thụ than đá là một nhiệm vụ quan trọng Trung Quốc phải đối mặt trong quá trình phục hồi kinh tế hiện nay”.

Gần khu vực xây dựng nhà máy Zhengning, bà Wang, 53 tuổi - người đã xây dựng một ngôi nhà lớn bằng số tiền thu được từ việc kinh doanh trái cây của gia đình - từ chối rời đi khi công trình được tiến hành, trong khi khói bụi và tiếng ồn khiến điều kiện sống ngày càng khó có thể chấp nhận.

“Họ không cho chúng tôi biết ngày cụ thể khi nào chúng tôi nên chuyển đi ... Sẽ rất rắc rối”, bà nói. “Chúng tôi chỉ mới xây ngôi nhà này cách đây 6 năm và sẽ rất khó để từ bỏ nó”.

 

Đăng nhập bằng

Hoặc nhập

Thông báo

Thông báo

Hãy chọn 1 mục trước khi biểu quyết

Thông báo