Thứ tư, 31/7/2019, 10:04 (GMT+7)

Liệu có iPhone 'Made in Vietnam'?

Việt Nam được đánh giá là điểm đến hấp dẫn của doanh nghiệp trong làn sóng dịch chuyển sản xuất ra khỏi Trung Quốc vì chiến tranh thương mại với Mỹ. Thành công trước đó của Samsung tại Việt Nam có thể là một dẫn chứng khiến đối thủ Apple cân nhắc.

Việc đầu tiên Việt Nam cần làm để đón xu hướng dịch chuyển sản xuất từ Trung Quốc sang là cải thiện sản xuất. Ảnh: NYT.

Các nhà máy tại Việt Nam nhận ngày càng nhiều đơn hàng, bởi chính sách thuế của Mỹ buộc các doanh nghiệp xem xét lại việc sản xuất tại Trung Quốc. Hiện nhiều công ty công nghệ tìm cách đẩy mạnh hoạt động sản xuất tại Việt Nam, quốc gia đang tiến tới trở thành trung tâm sản xuất điện thoại thông minh và các thiết bị cao cấp hàng đầu khu vực. 

Tuy nhiên, việc đầu tiên Việt Nam cần làm là cải thiện sản xuất, ngay từ khâu chế tạo những chiếc vỏ nhựa để bọc tai nghe.

'Không thể so sánh với Trung Quốc về sản xuất'

Các nhà đàm phán của Mỹ và Trung Quốc bắt đầu họp bàn tại Thượng Hải vào ngày 30/7 để tìm cách giải quyết cuộc chiến thương mại giữa 2 nước. Tuy nhiên, đối với một số doanh nghiệp, sức hấp dẫn của môi trường kinh doanh tại nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới có lẽ đã giảm bớt. 

Với khả năng điện thoại thông minh, thiết bị chơi video game và các mặt hàng tiêu dùng được ưa thích có thể bị liệt vào danh sách chịu thuế của Tổng thống Donald Trump, các nhà sản xuất buộc phải tìm một nơi có mức lương cơ bản thấp để sản xuất hoặc hoàn thiện sản phẩm.

Chỉ trong một sớm một chiều Việt Nam khó có thể thay thế Trung Quốc để trở thành trung tâm sản xuất lớn của thế giới. Ảnh: NYT.

Đi đầu trong làn sóng chuyển dịch sản xuất này là các doanh nghiệp công nghệ. Với mục tiêu đa dạng hóa chuỗi cung ứng, Apple tìm đến Việt Nam và Ấn Độ. Mới đây, Nikkei Asian Review trích 2 nguồn thạo tin cho biết Goertek, một trong những nhà sản xuất theo hợp đồng chính của Apple tại Trung Quốc, sẽ bắt đầu thử nghiệm sản xuất AirPods thế hệ mới tại nhà máy âm thanh của công ty đặt ở miền bắc Việt Nam. Các đối tác khác của Apple tại Đài Loan (Trung Quốc) và Trung Quốc đại lục cũng tiết lộ họ đang xem xét đẩy mạnh hoạt động tại Việt Nam.

Nintendo bắt đầu đẩy nhanh quá trình dịch chuyển dây chuyền sản xuất thiết bị điều khiển Switch từ Trung Quốc sang Việt Nam, theo công ty nghiên cứu chuỗi cung ứng Panjiva. Tháng 1, Foxconn, nhà lắp ráp iPhone lớn tại Đài Loan (Trung Quốc), từng cho biết công ty này đã có được quyền sử dụng đất tại Việt Nam, đồng thời “bơm” 200 triệu USD vào một chi nhánh tại Ấn Độ. 

Tuy nhiên, ông Vũ Hữu Thắng, CTCP Công nghệ Bắc Việt, cho biết sẽ rất khó để công ty của ông có thể cạnh tranh với các nhà cung cấp Trung Quốc vì Bắc Việt phải nhập khẩu 70 – 100 tấn nguyên liệu nhựa mỗi tháng, phần lớn trong số đó đều được sản xuất từ Trung Quốc. Bắc Việt chuyên sản xuất các bộ phận nhỏ bằng nhựa cho máy in của Canon, nhạc cụ của Korg, điện thoại di động và phụ kiện điện thoại của Samsung. 

“Việt Nam không thể so sánh với Trung Quốc. Giá nguyên liệu mà chúng tôi mua vốn đã đắt hơn 5 – 10% hàng của Trung Quốc”, ông Thắng cho biết. Hơn nữa, thị trường Việt Nam quá nhỏ để lôi kéo các nhà sản xuất nhựa đặt nhà máy ở đây.

Nói cách khác, chỉ trong một sớm một chiều Việt Nam khó có thể thay thế Trung Quốc để trở thành trung tâm sản xuất lớn của thế giới. Giá đất đắt đỏ trong khi nguồn cung nhà máy và nhà kho lại thiếu hụt. Một thách thức khác là việc tuyển dụng được nhân công và quản lý có tay nghề và kinh nghiệm. Trên thực tế, dư luận đang bàn tán về tình trạng thiếu hụt lao động tại Việt Nam dù lực lượng lao động đã tăng khoảng 1 triệu người mỗi năm.

Hơn nữa, hệ sinh thái doanh nghiệp của Việt Nam cũng chưa đủ rộng lớn, tức là chưa có những công ty chuyên sản xuất linh kiện, bộ phận và vật liệu chuyên biệt mà những nhà máy ở Trung Quốc có thể làm.

Các nhà máy tại Việt Nam nhận ngày càng nhiều đơn hàng, bởi chính sách thuế của Mỹ buộc các doanh nghiệp xem xét lại việc sản xuất tại Trung Quốc. Ảnh: NYT

Bà Trần Thu Thủy đến từ công ty HTMP (chuyên sản xuất khuôn kim loại được dùng để sản xuất các bộ phận nhựa và đúc) cho biết luôn mong chờ cơ hội hợp tác với Apple trong tương lai. Bà Thủy cho biết một ngày nào đó HTMP có thể sản xuất được khuôn cho thân máy tính xách tay bằng kim loại. 

Tuy nhiên, bà cũng thừa nhận công ty sẽ phải cải thiện hoạt động sản xuất trước khi ngày đó tới. “Đó sẽ là một danh sách dài”, bà Thủy nói.

“Những yếu tố này chắc chắn sẽ hạn chế năng lực của Việt Nam”, ông Frederick R. Burke, giám đốc chi nhánh TP HCM của công ty luật Baker McKenzie, cho biết. 

Doanh nghiệp trong nước bị thế chân?

Chính quyền Trump không hề sai khi nhận định rằng chính sách áp thuế lên hàng hóa nhập khẩu (từ Trung Quốc) đang đẩy thương mại toàn cầu về phía Việt Nam. 

Trong bối cảnh các nhà máy “mọc lên như nấm”, Chính phủ Việt Nam cam kết sẽ cải thiện hệ thống đường xá, cầu cảng và nhà máy điện. Việt Nam cũng đẩy mạnh ký kết hiệp định thương mại với các chính phủ khác trên thế giới nhằm giảm bớt rào cản thuế quan, mà gần đây nhất là Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – EU.

Đối với Mỹ, Chính phủ Việt Nam khẳng định muốn có mối quan hệ thương mại đôi bên cùng có lợi, đồng thời tuyên bố mạnh tay trừng phạt những nhà nhập khẩu dán nhãn “Made in Vietnam” trái phiếu để trốn thuế của Washington.

Việt Nam hiện là công xưởng sản xuất khổng lồ về giày dép, quần áo và các loại hàng hóa thâm dụng lao động. Trong đó, Việt Nam cung cấp gần một nửa trong tổng sản lượng của Nike và Adidas. Miền bắc Việt Nam cũng dần trở thành trung tâm sản xuất đồ điện tử lớn, mà công lao lớn nhất đến từ Samsung Electronics.

Miền bắc Việt Nam cũng dần trở thành trung tâm sản xuất đồ điện tử lớn, mà công lao lớn nhất đến từ Samsung Electronics. Ảnh: NYT

Hơn 10 năm trước, Samsung Electronics đến từ Hàn Quốc đặt móng xây dựng một nhà máy ở Bắc Ninh. Động thái này nhằm giảm bớt phụ thuộc vào Trung Quốc trong bối cảnh chi phí sản xuất tại nước này liên tục tăng và doanh số của Samsung giảm mạnh sau khi Bắc Kinh kêu gọi tẩy chay các sản phẩm của Hàn Quốc vào năm 2017.

Kết quả, Samsung phải đóng cửa toàn bộ, trừ một nhà máy sản xuất điện thoại thông minh, tại Trung Quốc. Hiện tại, Việt Nam là nơi lắp ráp khoảng một nửa trong tổng số lượng thiết bị cầm tay mà Samsung bán ra thị trường thế giới.

Với khoảng 100.000 nhân viên, các chi nhánh của Samsung tại Việt Nam chiếm gần 1/3 tổng doanh số 220 triệu USD trong năm 2018 của công ty mẹ. Trong đó, khoảng 90% được xuất khẩu đi các nước khác, một phát ngôn viên của Samsung cho biết. Điều này có nghĩa là hãng công nghệ đến từ Hàn Quốc này chiếm 1/4 tổng giá trị xuất khẩu năm 2018 của Việt Nam. 

Sự thành công của Samsung tại Việt Nam đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà cung cấp khác của Hàn Quốc. “Khi bạn là một công ty lớn và chuyển tới một địa điểm nào đó, tất cả sau đó sẽ theo chân bạn”, ông Filippo Bortoletti, phó giám đốc chi nhánh Hà Nội tại công ty tư vấn kinh doanh Dezan Shira, cho biết.

Một số chủ doanh nghiệp Việt Nam cho biết xu hướng này có cả lợi cả hại. Bởi, các tập đoàn lớn của nước ngoài vào Việt Nam sẽ tìm cách hợp tác với các đại lý trong nước, khiến dư địa phát triển chuỗi cung ứng của khối doanh nghiệp trong nước bị hạn chế.

Giá cả và chất lượng không phải là vấn đề, mà vấn đề của doanh nghiệp Việt Nam là quy mô sản xuất, ông Nguyễn Xuân Hoàng, một trong những người sáng lập ra VPMS, cho biết. Ảnh: NYT.

Nhìn lại câu chuyện của Samsung. Lần đầu tiên đặt chân tới Việt Nam, Samsung đã mua một số thiết bị sử dụng cho dây chuyền lắp ráp từ Công ty TNHH Cơ Khí Chính Xác, Dịch Vụ & Thương Mại Việt Nam (VPMS). Sau đó, ngày càng có nhiều đối tác Hàn Quốc của Samsung tới Việt Nam, và sau một năm, hãng công nghệ này và VPMS ngừng hợp tác, ông Nguyễn Xuân Hoàng, một trong những người sáng lập ra VPMS cho biết.

Giá cả và chất lượng không phải là vấn đề. Vấn đề là quy mô, tức là nhu cầu của Samsung cao hơn mức VPMS có thể cung cấp, ông Hoàng chia sẻ.

Doanh nghiệp Việt Nam đều gặp vấn đề về chất lượng và năng suất, nên khó có thể thắng được các doanh nghiệp đa quốc gia, theo Chủ tịch HĐQT Fitek Vũ Tiến Cường. Ảnh: NYT.

Trong khi đó, Chủ tịch HĐQT Fitek Vũ Tiến Cường thừa nhận phần lớn nhà cung cấp Việt Nam đều gặp vấn đề về chất lượng và năng suất, nên khó có thể thắng được các doanh nghiệp đa quốc gia. Theo ông Cường, nguyên nhân gốc rễ vẫn là thiếu kinh nghiệm, chứ không phải là thiếu vốn hay kiến thức. Fitek là công ty chuyên sản xuất các thiết bị công nghiệp Samsung, Canon và các công ty lớn khác ở Bắc Ninh.

Nhận thấy vấn đề này, Nguyễn Thị Huệ, 28 tuổi, bắt đầu tìm cách khởi nghiệp. Năm 2015, Huệ thành lập công ty riêng nhưng một thời gian dài sau đó, chị vừa làm công cho một công ty khác 16 giờ mỗi ngày vừa điều hành công việc kinh doanh riêng.

Dự án khởi nghiệp của Huệ, Anofa, chuyên về công tác xử lý bề mặt cho các bộ phận kim loại. Công ty của Huệ đang làm việc với nhà cung cấp cho các thương hiệu nước ngoài như LG hay Ducati.

“Chúng tôi thực sự mong chờ việc Apple mở rộng chuỗi cung ứng sang Việt Nam”, anh Nguyễn Văn Huân, chồng của chị Huệ, cho biết.

Anofa vừa đầu tư mua máy móc mới với mục tiêu được hợp tác với nhiều khách hàng nước ngoài hơn. “Họ có những tiêu chuẩn và yêu cầu cao hơn nhưng chúng tôi có thể đáp ứng được”, đôi vợ chồng cho biết. 

Kim Dung
(Theo New York Times, Nikkei Asian Review)

 

Đăng nhập bằng

Hoặc nhập

Thông báo

Thông báo

Hãy chọn 1 mục trước khi biểu quyết

Thông báo