Thứ năm, 15/4/2021, 06:00 (GMT+7)

Cái kết cho trùm lừa đảo Ponzi lớn nhất lịch sử Mỹ: Lĩnh án 150 năm tù, em trai vào nhà giam, con trai tự tử

Bernard Madoff là chủ mưu vụ lừa đảo đầu tư lớn nhất lịch sử Mỹ, khiến hàng chục nghìn người thiệt hại lên đến 65 tỷ USD. Bernard lĩnh án tù 150 năm, em trai Peter lĩnh án tù 10 năm do có liên quan dù ông khẳng định “không biết hành động xấu của anh”.

Bernard Lawrence Madoff qua đời ngày 14/4 ở tuổi 82 tại Trung tâm Y tế Liên bang thành phố Butner, bang North Carolina. Cục Nhà tù Liên bang Mỹ xác nhận thông tin này. Ông từng là chuyên gia cấp cao có uy tín trên Phố Wall trước khi bị phanh phui điều hành một mô hình Ponzi - có thể coi là vụ lừa đảo lớn nhất lịch sử Mỹ.

Bernard, lĩnh án tù 150 năm, từng xin tòa án ân xá hồi tháng 2/2020. Trong đơn, ông cho biết mình chỉ còn sống được chưa đến 18 tháng vì bệnh thận bước sang giai đoạn cuối.

Trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại với Washington Post khi đó, Bernard bày tỏ sự hối hận vì những hành vi sai trái của mình, nói ông “đã phạm một sai lầm khủng khiếp”.

“Tôi đang mắc bệnh nan y”, Bernard chia sẻ. “Bệnh của tôi không có thuốc chữa. Bạn biết đấy, tôi đã điều trị, 11 năm rồi, và thành thật mà nói, tôi phải chịu đựng căn bệnh”.

Vụ siêu lừa đảo của Bernard bắt đầu từ những người bạn, họ hàng và người quen tại các câu lạc bộ ở Manhattan và Long Island, sau đó lan ra các tổ chức từ thiện lớn như Hadassah, trường học như Đại học Brandeis, Đại học Yeshiva, nhà đầu tư tổ chức, các gia đình giàu có ở châu Âu, Mỹ Latinh và châu Á.

Nhờ những thông báo tài khoản phức tạp và niềm tin từ nhà đầu tư, cơ quan quản lý, Bernard lèo lái mô hình lừa đảo an toàn qua đợt suy thoái kinh tế đầu những năm 1990, cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 1998 và giai đoạn sau vụ tấn công khủng bố ngày 11/9/2001.

Tuy nhiên, khi khủng hoảng bắt đầu xuất hiện trên thị trường cho vay thế chấp hồi giữa năm 2007 - đỉnh điểm là vụ sụp đổ của ngân hàng Lehman Brothers tháng 9/2008, “cái kim trong bọc” bị lộ.

Các quỹ phòng hộ và nhà đầu tư tổ chức - dưới sức ép từ chính khách hàng của họ - bắt đầu rút hàng trăm triệu USD từ tài khoản liên quan đến Bernard. Đến tháng 12/2008, hơn 12 tỷ USD đã bị rút trong khi dòng tiền mặt mới vào rất ít, không đủ để bù đắp.

Đối mặt nguy cơ sụp đổ, Bernard thú nhận với hai con trai rằng việc hoạt động quản lý tiền tệ sinh lời của ông chỉ là “một lời nói dối”. Hai người con khai báo cho nhà chức trách và ngay hôm sau, 11/12/2008, Bernard bị bắt tại chính căn penthouse của ông ở Manhattan.

Bernard lèo lái mô hình lừa đảo an toàn qua đợt suy thoái kinh tế đầu những năm 1990, cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 1998 và giai đoạn sau vụ tấn công khủng bố ngày 11/9/2001. Ảnh: AFP/Getty Images.

Nạn nhân của Bernard - vài người chuyển từ cảm giác giàu có, thoải mái thành tuyệt vọng, điên cuồng chỉ sau một đêm - lên tới hàng nghìn người, trải dài từ Palm Beach, bang Florida, cho đến Vịnh Ba Tư. Tổng thiệt hại trên giấy tờ là 64,8 tỷ USD, bao gồm cả những khoản lợi nhuận “hư cấu” chuyển vào tài khoản khách hàng trong ít nhất hai thập kỷ.

Thiệt hại từ vụ việc không chỉ là tiền. Ít nhất hai người, quá tuyệt vọng vì thua lỗ, đã tự tử. Một nhà đầu tư lớn của Bernard đột tử vì trụy tim sau nhiều tháng tham gia tố tụng về vai trò của người này trong mô hình lừa đảo. Một số nhà đầu tư mất nhà. Số khác mất lòng tin từ bạn bè, người thân vì vô tình đẩy họ vào con đường bị hại.

Bernard cũng không tránh được những cú sốc bi kịch. Con trai lớn Mark Madoff tự tử trong căn hộ ở Manhattan vào sáng sớm 11/12/2010, tròn hai năm ngày Bernard bị bắt. Mark được luật sư riêng Martin Flumenbaum mô tả là “một nạn nhân vô tội từ tội ác kinh khủng của người cha, phải liên tục chịu áp lực từ những cáo buộc sai trái và lời nói bóng gió trong suốt hai năm”.

Một trong những thông điệp cuối cùng của Mark trước khi chết gửi tới Flumenbaum có nội dung “Không ai muốn tin vào sự thật. Xin hãy chăm sóc cho gia đình của tôi”.

Tháng 6/2012, Peter Madoff, em trai của Bernard, một luật sư tập sự, thừa nhận các cáo buộc liên quan đến thuế liên bang và lừa đảo chứng khoán khi còn giữ vai trò là giám sát trưởng (CCO) tại công ty của anh. Tuy nhiên, Peter không bị cáo buộc cố ý tham gia mô hình Ponzi.

Tháng 12/2012, Peter giao nộp toàn bộ tài sản cá nhân cho chính quyền để bồi thường cho các nạn nhân của Bernard và lĩnh án tù 10 năm. Ngày 3/9/2014, Andrew Madoff, người con thứ hai của Bernard, qua đời vì ung thư ở tuổi 48. Andrew cho rằng áp lực từ bê bối của cha đã khiến căn bệnh ung thư anh được chữa khỏi năm 2003 tái phát.

Ngoài ra, danh tiếng của nhiều bên cũng bị ảnh hưởng. Hơn chục quỹ phòng hộ và nhà quản lý tiền tệ nổi tiếng - như J. Ezra Merkin, Fairfield Greenwick Group - thừa nhận họ chuyển tiền của khách hàng cho Bernard và mất trắng. Các ngân hàng tư nhân Thụy Sĩ, ngân hàng thương mại toàn cầu, công ty kiểm toán lớn bị vướng vào vòng lao lý bởi chính khách hàng - những người phụ thuộc vào họ để giám sát số tiền đầu tư vào Bernard.

Bernard Madoff (phải) chụp cùng hai con trai Mark (trái) và Andrew ở Montauk, bang New York, Mỹ, năm 2001. Ảnh: Getty Images.

Công ty Bảo vệ Nhà đầu tư Chứng khoán (SIPC), tổ chức tài chính được thành lập năm 1970 để bảo vệ khách hàng của các bên môi giới, phải chi cho vụ phá sản của Bernard nhiều hơn tất cả những vụ trước đó cộng lại. SIPC còn bị chỉ trích thậm tệ bởi những nạn nhân cảm thấy họ bị từ chối bồi thường một cách vô lý.

Với Ủy ban Chứng khoán và Hối đoái Mỹ (SEC) - cơ quan không điều tra được gì từ hơn 6 manh mối đáng tin về vụ lừa đảo của Bernard ít nhất kể từ năm 1992, đây là thất bại bẽ mặt nhất trong lịch sử 75 năm hoạt động.

‘Chuyên gia về thị trường’

Bernard Lawrence Madoff sinh ngày 29/4/1938 tại Brooklyn, New York, là con của Ralph và Sylvia Madoff. Ông bà của Bernard đều là người lao động nhập cư từ Đông Âu đến Mỹ.

Bernard lớn lên ở Laurelton, rìa phía nam khu Queens, gần nơi hiện nay là sân bay quốc tế John F. Kennedy. Tại đây, ông gặp và cưới Ruth Alpern vào năm 1959. Bố vợ Bernard có một văn phòng kế toán nhỏ nhưng phát đạt ở Manhattan.

Trước khi tốt nghiệp Đại học Hofstra năm 1960, Bernard đã lập công ty môi giới riêng Bernard L. Madoff Investment Securities - chủ yếu bằng tiền tiết kiệm từ việc làm cứu hộ mùa hè và kinh doanh dịch vụ lắp máy tưới cỏ của ông tại trường - và đăng ký với SEC.

Sau một năm học “tẻ nhạt” tại trường luật, Bernard quyết định dành trọn thời gian để giao dịch cổ phiếu trên thị trường chứng khoán phi tập trung (OTC) - một thị trường khổng lồ trong giai đoạn chỉ những công ty dày dạn nhất mới được niêm yết trên sàn chứng khoán New York (NYSE) và sàn giao dịch chứng khoán Mỹ (AMEX) quy mô nhỏ hơn.

Việc kinh doanh của Bernard ngày một thành công trong giai đoạn bùng nổ của thập niên 1960, vượt qua giai đoạn suy giảm những năm 1970 nhờ chuyển hướng sang nhà đầu tư tổ chức - nhanh chóng thay thế nhà đầu tư cá nhân, trở thành nhóm có ảnh hưởng lớn đến Phố Wall.

Vụ siêu lừa đảo của Bernard bắt đầu từ những người bạn, họ hàng và người quen tại các câu lạc bộ ở Manhattan và Long Island. Ảnh: The New York Times.

Sau khi Peter gia nhập năm 1970, Bernard L. Madoff Investment Securities xây dựng danh tiếng trong việc khai thác công nghệ máy tính hiện đại vào hoạt động giao dịch chứng khoán truyền thống. Bernard L. Madoff Investment Securities thuộc nhóm công ty tham gia sớm vào thị trường điện tử non trẻ khi đó - giờ đây chính là sàn Nasdaq - và tham gia một số sàn giao dịch máy tính hóa khác với tư cách nhà đầu tư.

Với vị thế dẫn đầu thị trường của Bernard cùng sự sẵn sàng thách thức những truyền thống trên Phố Wall khiến ông trở thành một cố vấn đáng tin, trong bối cảnh nhà chức trách chật vật để hiện đại hóa thị trường Mỹ mà không ảnh hưởng đến tầm vóc Washington trên thế giới.

Đến năm 70 tuổi, Bernard trở thành người phát ngôn có sức ảnh hưởng đại diện cho những nhà đầu tư có vai trò là “bánh răng ẩn” của thị trường. Sau đó, mọi thứ trở nên rõ ràng là Bernard đã tham gia những hành vi đáng ngờ ngay khi ông đến với Phố Wall.

Dấu hiệu cảnh báo sớm

Trong những năm đầu thập niên 1960, Bernard bắt đầu nhận tiền từ bố vợ và hai kế toán viên trẻ - đang làm việc tại văn phòng của Alpern. Đôi khi, hai viên kế toán trên duy trì dòng tiền cho Bernard thông qua việc phát hành các chứng phiếu nhưng không đăng ký với SEC theo quy định. 

SEC đã cho chấm dứt hoạt động trên vào năm 1992, sau khi Bernard nhận gần 500 triệu USD từ các khách hàng của hai nhân viên kế toán trên. Họ tin ông đang dùng số tiền này để đầu tư.

Nhà chức trách đưa ra các cáo buộc dân sự đối với hai nhân viên kế toán, yêu cầu họ phải lập tức chấm dứt hoạt động giao dịch chứng phiếu nhưng không thể truy ra các dòng tiền ngoài luồng của Bernard.

Theo phán quyết của SEC, tất cả tiền phải được hoàn trả cho khách hàng - bao gồm tiền mặt Bernard đã lấy từ tài khoản của một trong những nhà đầu tư lớn nhất của ông, theo cáo trạng tòa án.

Tuy nhiên, nhà chức trách sau đó phát hiện phần lớn số tiền được hoàn trả lại quay về với Bernard bởi chính những khách hàng đó - bởi họ đã quen với tỷ suất lợi nhuận ổn định và đáng tin cậy từ những khoản đầu tư gây tranh cãi của Bernard.

Sau đó, các quỹ phòng hộ, chương trình bảo hiểm hưu trí và quỹ hỗ trợ trường học giao phó hàng trăm triệu USD cho Bernard - bất chấp hoạt động của Bernard L. Madoff Investment Securities là điều gì đó khá bí ẩn - và sao kê tài khoản của công ty “lỗi thời” đáng ngờ, kết quả kiểm toán độc lập lại được ký bởi một công ty một người (one-man firm) có văn phòng tại ngoại ô thành phố.

Các nhà nghiên cứu tài chính sau đó lý thuyết hóa rằng kế hoạch Ponzi của Bernard kéo dài quá lâu vì đánh vào nỗi sợ của nhà đầu tư hơn là lòng tham. Ông cam kết một sự bền vững trong một thị trường đang không ngừng biến động, không phải về mức lợi nhuận cao. Và Bernard luôn thực hiện đúng lời hứa, không bao giờ chậm thanh toán và cũng không bao giờ có lợi nhuận thấp hơn kỳ vọng.

Vào những năm 1990, hàng loạt quỹ tương hỗ và quản lý tài sản tư nhân bùng nổ, hoạt động như những "cổng đầu tư chuyên biệt" mà qua đó, nhà đầu tư có thể được hưởng lợi từ tài năng đầu tư của Bernard. Những quỹ đó huy động hàng tỷ USD từ khách hàng. Bernard sử dụng nguồn tiền này để trả lợi nhuận đã hứa với những khách hàng đầu tiên và để lấp vào những khoản rút vốn khi cần thiết.

Bernard Madoff năm 1999. Ảnh: The New York Times.

Trong khi đó, lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh chính đáng của Bernard - có lúc là một trong những "tay to" trên Nasdaq - lại bị hạn chế bởi chính những tiến bộ công nghệ mà ông giúp gây dựng. Cho đến năm 2005, các công tố viên cho biết, Bernard vẫn đang tài trợ cho công ty của ông bằng tiền từ các nạn nhân trong mô hình lừa đảo.

Không có dấu hiệu nào cho thấy lối sống của gia đình Madoff bị đảo lộn. Không quá phô trương như những chuẩn mực của Phố Wall, nhà Madoff vẫn có một cuộc sống xa hoa. Bên cạnh căn hộ penthouse thông tầng, họ còn sở hữu một căn nhà trên bờ biển Long Island, một biệt thự tại Palm Beach, và một căn hộ trên bờ Địa Trung Hải, miền nam Pháp. Họ cũng sở hữu vài con thuyền lớn, và một chuyên cơ cá nhân.

Họ còn là những người bác ái, được trọng vọng, khi quyên góp ủng hộ công tác nghiên cứu phòng chống ung thư, và dành tặng nhiều phần quà cho Đại học Yeshiva, nơi Madoff là Ủy viên ban quản trị đồng thời là chủ tịch Trường Kinh doanh Sy Syms. 

Bernard còn là thành viên của hội đồng quản trị một số tổ chức trên Phố Wall, trong đó bao gồm Hiệp hội Giao dịch Chứng khoán Quốc gia, nay được biết tới với tên Finra.

Để lại sự xấu hổ

Chưa bao giờ là một người đàn ông quá bùng nổ về mặt cảm xúc, Bernard thậm chí còn trở nên vô cảm hơn khi ông và gia đình phải đối mặt với cơn bão truyền thông sau ngày bị bắt. Một tờ báo nhỏ gọi ông là "kẻ bị ghét nhất trong thành phố".

Trong ít nhất một lần xuất hiện tại tòa án, một nhân viên an ninh khẳng định Bernard phải mặc áo chống đạn.

Bernard bị bắt và đưa ra xét xử sau khi thú nhận với hai con trai rằng việc hoạt động quản lý tiền tệ sinh lời của ông chỉ là “một lời nói dối”. Ảnh: Getty Images.

Trước khi bị kết án vào ngày 19/6/2009, trong phòng xét xử với sự tham gia của rất nhiều nạn nhân, Bernard đọc bài phát biểu chuẩn bị trước với luật sư bào chữa Ira Lee Sorkin.

“Tôi chịu trách nhiệm cho vô vàn thiệt hại và nỗi đau tôi đã gây ra. Tôi hiểu điều đó”, ông nói trước tòa. “Tôi sống trong sự đau khổ ngay lúc này, khi biết về những gì tôi đã gây ra. Tôi đã để lại sự xấu hổ, như một vài nạn nhân đã chỉ ra, cho gia đình và các cháu của tôi”.

Bernard qua đời nhưng không để lại gì trong khối tài sản ông từng sở hữu. Trong quá trình điều tra, nhà chức trách yêu cầu ông bồi thường hơn 170 tỷ USD, bao gồm tất cả tiền được giao dịch trong các tài khoản ngân hàng của Bernard, với bất cứ mục đích gì, trong suốt những năm tháng được cho là lừa đảo của ông.

Cả hai luật sư - gồm luật sư riêng của Bernard và luật sư do tòa án chỉ định đại diện cho Bernard L. Madoff Investment Securities - cho biết tiền bồi thường bao gồm tiền đổ vào các hoạt động kinh doanh chính đáng của công ty và hàng tỷ USD tiền trả cho các nhà đầu tư trong mô hình Ponzi. 

Số tiền thiệt hại thực tế từ phi vụ lừa đảo của Bernard, không tính các khoản lợi nhuận hư cấu, ước tính rơi vào khoảng từ 17 tỷ USD tới 20 tỷ USD, một trong những vụ lừa đảo lớn nhất trong lịch sử, và là kế hoạch Ponzi đắt đỏ nhất từ trước tới giờ.

Bernard Madoff trong đồng phục trại giam năm 2017. Ảnh: Guardian.

Thông qua quy trình phá sản, vài nạn nhân có thể nhận về toàn bộ hoặc một phần tiền họ đầu tư cùng với Bernard. Vào ngày 14/7/2009, Bernard bắt đầu thụ án 150 tù tại một nhà giam trong Khu liên hợp cải tạo liên bang Butner, cách thủ phủ Raleigh của North Carolina khoảng 45 phút lái xe về phía tây bắc.

Những nạn nhân tham gia phiên tuyên án tại New York kiên quyết rằng Bernard phải trả giá cho sự tuyệt vọng mà ông gây ra cho những người dành trọn niềm tin cho ông bằng việc ngồi sau song sắt trong nốt phần đời còn lại.

Và Bernard đã phải trả giá.

Như Tâm - Trọng Đại
Theo New York Times

 

Đăng nhập bằng

Hoặc nhập

Thông báo

Thông báo

Hãy chọn 1 mục trước khi biểu quyết

Thông báo