Chủ nhật, 25/8/2019, 10:16 (GMT+7)

Tấm 'hộ chiếu' cho hoa Đà Lạt

Vùng đất trù phú trên cao nguyên Langbiang mỗi năm cho ra đời 3 tỷ cành hoa, song chỉ 10% tìm được đường xuất khẩu. Bản quyền giống - tấm "hộ chiếu" của mỗi cây hoa đến nay vẫn là câu chuyện ít được coi trọng.

Vùng đất trù phú trên cao nguyên Langbiang mỗi năm cho ra đời 3 tỷ cành hoa, song chỉ 10% tìm được đường xuất khẩu. Bản quyền giống - tấm "hộ chiếu" của mỗi cây hoa đến nay vẫn là câu chuyện ít được coi trọng.

Cuộc hội thảo về “Tình hình thực hiện bản quyền giống hoa tại Lâm Đồng” do Hiệp hội Hoa Đà Lạt tổ chức cách đây ít ngày có một cuộc hội thoại khiến nhiều người suy nghĩ. 

“Chúng tôi bắt đầu trồng cúc calimero năm 2010. Đây là giống hoàn toàn mới mà đơn vị độc quyền kinh doanh. Năm 2011, 1,3 triệu cành được xuất sang Nhật. Đến năm 2014 bán thử 1,4 triệu cành trong nước thì chỉ 2 năm sau, khi thủ tục bảo hộ tại thị trường Việt Nam chưa xong, loại cúc này đã bán tràn lan. Bộ phận pháp lý phải rất vất vả để ngăn chặn”, lãnh đạo một doanh nghiệp lên tiếng.

Đáp lại thực tế này là thái độ áy náy của người nông dân: “Tôi cũng trồng hoa calimero mà không hề biết có va chạm như vậy. Nông dân chúng tôi cần giống hoa có bản quyền, đẹp, đúng thị hiếu nhưng hiện không biết phải giải quyết nhu cầu này ở đâu? Nói thiệt, ai bán chúng tôi mua”, ông Đặng Bảo Vinh, nông dân ở phường 12, thành phố Đà Lạt phân trần.

Cuộc hội thoại nêu trên lột tả khá chân thực một trong những câu chuyện nhức nhối của người trồng và kinh doanh hoa Đà Lạt những năm qua: Bản quyền giống.

Chuyện bản quyền ở Xứ ngàn hoa 

Theo ông Lại Thế Hưng, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng, diện tích trồng hoa Đà Lạt hiện khoảng 9.000 ha, chiếm 30% cả nước và mỗi năm cho thu hoạch khoảng 3 tỷ cành. Tuy vậy, chỉ khoảng 10% số này được gieo trồng bằng nguồn giống đạt chuẩn, do những đơn vị chuyên nghiệp, được đầu tư bài bản làm ra, tự sử dụng để canh tác hoặc phân phối lại cho nông dân. 90% còn lại đều là giống không có bản quyền, không rõ nguồn gốc.

Hệ quả là cũng chỉ có khoảng 10%, tương đương khoảng 300 triệu cành hoa Đà Lạt tìm được đường xuất khẩu mỗi năm, giá trị xấp xỉ 45 triệu USD, còn lại chủ yếu tiêu thụ trong nước với giá trị gia tăng thấp hơn nhiều. Giá cúc thương lái thu mua tại vườn để tiêu thụ nội địa khoảng 2.500 - 3.000 đồng một cành, trong khi sản phẩm xuất khẩu, trồng từ giống có bản quyền giá khoảng 5.000 - 7.000 đồng.

Để so sánh thì với diện tích trồng hoa chưa tới 3.500 ha (kế hoạch đến năm 2020), tức là khiêm tốn hơn nhiều so với Đà Lạt nói riêng và Việt Nam nói chung, Malaysia đã sớm trở thành một vựa hoa lớn của khu vực và thế giới, với giá trị xuất khẩu bình quân hàng năm đạt trên 100 triệu USD.

Các doanh nghiệp trong ngành tại Đà Lạt vài năm nay vẫn truyền nhau câu chuyện làm bài học về bản quyền giống: Một cơ sở xuất khẩu hoa sang Nhật bất ngờ nhận được thông báo tiêu hủy toàn bộ hoa và bị phạt nặng từ đối tác do vô tình dùng phải loại giống sao chép lậu, không có bản quyền để sản xuất hoa xuất khẩu. Mức phạt nặng đến mức khiến doanh nghiệp này phá sản.

Hệ quả xa hơn của tình trạng này là thoái hóa giống. Như câu chuyện của ông Lê Văn Hải, chủ cơ sở sản xuất hoa Hải Hiền ở làng hoa Thái Phiên cùng hàng trăm hộ dân khác phải chống chọi với bệnh sọc thân trên hoa cúc giống từ đầu năm 2019. Những cây hoa tưởng đang sinh trưởng bình thường bỗng ửng vàng ở lá, thân sầu ở giữa rồi tự héo và chết. 

Hơn 1.600ha trồng cúc ở Đà Lạt thì đã có hơn 900ha nhiễm bệnh này. Những cơ sở trồng hoa có khi thiệt hại cả tỷ đồng. Chuyên gia khuyên ông Hải và các hộ trồng cúc tại Đà Lạt sử dụng giống khác mới mong hết bệnh, song thói quen canh tác theo kiểu tự phát lâu nay, cộng với việc khó tiếp cận với các nguồn giống có bản quyền khiến việc này hết sức khó khăn.

Ông Nguyễn Văn Sơn, Giám đốc Sở Nông nghiệp & Phát triển nông thôn tỉnh Lâm Đồng cho rằng nông dân hiện không có kênh thông tin chính thức tầm quốc gia về giống. “Người trồng hoa hoàn toàn phải tự mò mẫm tìm kiếm thông tin về cách nhập, nơi bán, hình thái cây hoa, thời hạn bảo hộ bản quyền, cách thức hoàn trả chi phí bản quyền giống... Có rất nhiều giống hoa hết hạn bảo hộ bản quyền nhưng nông dân cũng không có thông tin khiến nhiều cơ hội phát triển cho ngành hoa bị bỏ lỡ”, ông Sơn nói.

Cơ hội từ Nhật Bản

Tháng 8/2007, một nông trại công nghệ cao rộng 43.000 m2 theo chuẩn Nhật được hình thành tại tỉnh Sơn Đông, miền đông Trung Quốc. Jardin, một tên tuổi trong ngành cây giống Nhật Bản khi đó đã sở hữu 8 nông trại với tổng diện tích canh tác gần 200.000 m2 tại các tỉnh Chiba và Nagano, đặt bước chân đầu tiên ra nước ngoài nhằm giải bài toán lớn: Nhu cầu giống rau, hoa... chất lượng cao tại Nhật liên tục đi lên, trong khi lực lượng lao động làm nông nghiệp vốn chỉ chiếm khoảng 3% dân số lại đang giá hóa, diện tích đất ngày một thu hẹp.

Ngành trồng hoa tại Trung Quốc khi đó có nhiều điểm tương đồng với Việt Nam hiện nay với tốc độ tăng trưởng nhanh nhưng thói quen canh tác của người dân vẫn chủ yếu tự phát, bản quyền giống là vấn đề xa lạ. Bởi vậy, những dự án như Laiyang Jardin Seed, nơi các giống hoa có "hộ chiếu", lai lịch rõ ràng nhanh chóng thu được thành công. 7 tháng sau ngày thành lập, dự án được vận hành bởi hơn 50 lao động Trung Quốc và 2 chuyên gia Nhật đã xuất được lô hàng đầu tiên theo đường hàng không tới Tokyo. 4 tháng sau, cây và hạt giống đã được đóng theo container trở về Nhật.

Những năm sau đó, nông trại tại Sơn Đông đóng vai trò cung cấp cây giống rau cho thị trường Trung Quốc và cây giống hoa cho Nhật Bản. Với việc nhu cầu tiêu thụ ngay tại Trung Quốc ngày càng cao, cây giống không đủ xuất khẩu, nông trại này dần chuyển hướng phục vụ thị trường này, bỏ ngỏ bài toán tiếp tục tìm kiếm địa chỉ canh tác mới.

Thành công của Jardin tại Trung Quốc là ví dụ cho thấy xu hướng toàn cầu hóa và chuyên nghiệp hóa trong ngành nông nghiệp nói chung và trồng hoa nói riêng. Nghiên cứu của MarketReseach về thị trường hoa thế giới giai đoạn 2017 - 2026 chỉ ra sự thay đổi về lối sống của người dân sẽ là động lực cho thị trường. Doanh thu luỹ kế của ngành này giai đoạn 2017 đến 2021 dự kiến đạt 370,4 tỷ USD và sẽ tăng đáng kể vào 5 năm tiếp theo. Đến năm 2026, thị trường hoa thế giới dự báo đạt giá trị 103,9 tỷ USD.

Còn tại Nhật, một trong những thị trường có nhu cầu cao và khó tính bậc nhất thế giới, tổng giá trị nhập khẩu rau và hoa tươi hàng năm thường đạt trên 2 tỷ USD. Các chủng loại hoa thị trường này nhập khẩu chủ yếu là cúc, cẩm chướng, phong lan, hoa hồng và lily... dưới dạng hoa tươi cắt cành. Các nước cung ứng hoa tươi lớn nhất cho Nhật hiện là Malaysia và Trung Quốc, trị giá hằng năm xấp xỉ 100 triệu USD.

Những năm qua, doanh nghiệp hoa Việt Nam cũng đã bỏ nhiều công khai phá thị trường này song kết quả khiêm tốn mà một trong những lý do là câu chuyện giống và kỹ thuật chăm sóc. Như với hoa cúc, "quốc hoa" của Nhật với nhu cầu tiêu thụ khoảng 450 triệu cành mỗi năm, thì hiện có khoảng 5 doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu được vào thị trường này với số lượng khoảng 30 triệu cành. Tuy vậy, do phần lớn vẫn những sản phẩm này chưa được áp dụng phương thức canh tác của Nhật, dẫn đến tiêu chuẩn, quy cách, kéo theo giá bán còn hạn chế.

Những tấm 'hộ chiếu' từ khu nhà kính mới

Trên khu đất rộng gần 10 ha tại huyện Đơn Dương vừa mọc lên khu nhà kính mới. Đây là kết quả đầu tiên của sự hợp tác giữa PAN-Hulic, đơn vị thành viên của Tập đoàn PAN, với đối tác Nhật Jardin sau nhiều nỗ lực. Trong khi Jardin mong muốn tiếp nối những thành công từng có như tại Trung Quốc, PAN-Hulic cũng kỳ vọng tiến bước tiếp theo trong việc mở rộng công việc kinh doanh của công ty nói riêng, cũng như tìm kiếm định danh xứng đáng cho cây hoa, cây rau Việt Nam trên thị trường thế giới.

Sau thành công những năm qua trong việc nâng tầm sản phẩm hoa Việt Nam với thương hiệu PAN-Saladbowl, những người làm PAN-Hulic thấu hiểu rõ khó khăn của việc tìm kiếm, và sản xuất những giống hoa có bản quyền, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, canh tác tại Việt Nam, chưa tính đến việc phổ biến cho người nông dân. Chính vì vậy mà việc hợp tác với một trong những công ty sản xuất giống lớn và tốt nhất Nhật Bản như Jardin được xem là bước đi thích hợp để dần hiện thực hóa quá trình này.

Theo thông tin từ 2 bên, khu nhà kính rộng 1ha theo công nghệ Nhật Bản sẽ là nơi sẽ thử nghiệm trên 100 giống hoa, rau và thực hiện giai đoạn ban đầu của kế hoạch hợp tác. Cụ thể, PAN-Hulic sẽ tiến hành đầu tư nhà kính hiện đại tại Đơn Dương, nơi doanh nghiệp có sẵn quỹ đất tốt, đồng thời bố trí nhân sự vận hành nhà kính, nghiên cứu thị trường nội địa và phương án logistics cho xuất khẩu.

Trong 5 năm đầu (2019 - 2023), Jardin sẽ chuyển giao công nghệ, chuyển giao kỹ thuật, đào tạo công nhân, cung cấp nguồn giống để PAN-Hulic nhân giống. Toàn bộ giống thương phẩm sản xuất ra trong giai đoạn này sẽ được Jardin bao tiêu tại thị trường Nhật, thông qua hệ thống và các mối quan hệ đã được gây dựng trong 40 năm qua. Đến giai đoạn 2, các bên sẽ cùng nhau phát triển thị trường và khách hàng mới trong khu vực. Tổng giá trị đầu tư cho giai đoạn ban đầu dự án ước tính vượt trên 40 tỷ đồng.

Chuyên gia Nhật bắt đầu làm việc trong khu nhà kính của trung tâm giống tại Đơn Dương, Lâm Đồng.

Căn cứ định hướng chiến lược của PAN-Hulic, trong 5 năm tới, công ty có thể sản xuất 20-30 triệu cành hoa xuất khẩu và sản lượng lớn các dòng sản phẩm rau, củ quả khác. Do vậy, nhu cầu về một trung tâm tầm cỡ, đủ sức cung cấp nguồn giống "có hộ chiếu" trở nên rất cần thiết đối với bản thân việc sản xuất công ty cũng như phục vụ cho các hộ nông dân liên kết theo mô hình contract-farming trong tương lai.

Tỉnh Lâm Đồng từng kỳ vọng sau năm 2020, tỷ lệ hoa xuất khẩu có thể đạt trên 20%, trong khi con số hiện tại mới chỉ được phân nửa. Trong khi đó, hiện doanh nghiệp, nông dân địa phương hiện đã phải chi bình quân khoảng 50 triệu USD mỗi năm để nhập giống, với nguồn gốc bản quyền không phải lúc nào cũng rõ ràng. Chính vị vậy, tương lai của vùng hoa nổi tiếng của Việt Nam sẽ phụ thuộc rất lớn vào việc tự chủ sản xuất hoặc tiếp nhận những nguồn giống có bản quyền từ nước ngoài, mà mô hình kết hợp giữa PAN-Hulic và Jardin có thể xem là một gợi ý. 

Thủy Tiên - Nhật Minh
Thiết kế: Bảo Linh

 

Đăng nhập bằng

Hoặc nhập

Thông báo

Thông báo

Hãy chọn 1 mục trước khi biểu quyết

Thông báo