Thứ ba, 12/5/2020, 10:55 (GMT+7)

Ánh sáng sau đại dịch: Tương lai của ngành xuất bản

Phần tiếp theo trong chuỗi bài hậu đại dịch, Financial Times nhận định cuộc khủng hoảng mang tên Covid-19 sẽ thay đổi thói quen đọc sách và thúc đẩy công cuộc chuyển đổi kỹ thuật số trong ngành xuất bản.

Với người đọc, giãn cách xã hội là thời điểm lý tưởng để nhâm nhi một cuốn sách; tuy nhiên với ngành xuất bản, Covid-19 kéo theo chuỗi sự kiện ra mắt sách bị huỷ, các tựa đề mới bị hoãn, doanh số bán hàng lao dốc.

Virus corona khiến nhà xuất bản (NXB) và phát hành sách phải lao đao nhưng đại dịch cũng tạo nên một làn sóng đọc sách trong cộng đồng, "thổi lửa" cho các cuộc thảo luận văn học. Khi độc giả khắp nơi đang chia sẻ những tựa sách yêu thích mùa cách ly - từ tiểu thuyết Dịch Hạch (Abert Camus) cho đến Chiến tranh và Hoà Bình (Lev Tolstoy) thì ngành xuất bản lại bận rộn chia sẻ đường link zoom tới các buổi "giới thiệu sách trực quan", giới thiệu mô hình đăng ký hội viên mới, số hoá các lễ hội sách, đăng tải nhiều podcast hơn bao giờ hết. 

Những thay đổi này không phải là mới lạ nhưng Covid-19 đã thúc đẩy tiến trình này nhanh chóng hơn. "Ta có thể thấy tương lai của ngành xuất bản trong vài năm chỉ sau 3-6 tháng tới", theo Stephen Page - CEO Faber - một trong những công ty xuất bản hàng đầu tại London, Anh, cho biết. Ông cũng vừa cho ra mắt Faber Radio.

Giống như Faber, Hurst - NXB độc lập khác tại London cho ra gói đăng ký đọc nhằm kết nối với độc giả nhiều hơn - không chỉ tại thời điểm này mà còn cho tương lại hậu Covid-19. Đây là điều mà các chuyên gia trong ngành đã lên tiếng kêu gọi từ lâu, rằng NXB cần nắm bắt xu hướng nhanh nhẹn hơn, đầu tư vào quản lý mạng xã hội, phát triển cộng đồng đọc sách và trên tất cả là thu thập dữ liệu người đọc. Đợt phong toả đã góp phần thúc đẩy công cuộc này. 

Hình thức xuất bản kỹ thuật số, sách điện tử (ebook) hay sách nói (audiobook) dự kiến sẽ phát triển mạnh mẽ. Giai đoạn này báo hiệu sự tăng trưởng của ngành nhưng cũng khiến các thói quen đọc sách bị gián đoạn. Ví dụ, audiobook rất phổ biến với những người đi làm và người đi tập gym - hai hoạt động còn đang gặp nhiều trở ngại.

Cảnh lễ hội đọc sách hay vào tháng 5/2019. Lễ hội hàng năm tại Anh này đã bị huỷ năm nay. Ảnh: Getty

Lễ hội sách, tiệc ra mắt, lễ trao giải và những bữa tối doanh nghiệp - lực đẩy của ngành xuất bản và các doanh nghiệp giờ đã không còn. Không ai có thể dự đoán khi nào các buổi hội ngộ này sẽ trở lại như trước: thời gian cách ly khiến các hoạt động này bị gián đoạn. Tuy nhiên điều này cũng mở ra cơ hội để ngành công nghiệp làm mọi thứ khác đi: các buổi lễ trao giải văn học, tiệc ăn tối hoành tráng tại biệt thự London sẽ cần đến một cuộc "đại trùng tu". 

Bạn mong rằng sẽ có tác phẩm thú vị được sinh ra từ giai đoạn này khiến bạn dừng lại và ngẫm nghĩ.

Gaby Wood, Giám đốc văn học Booker Prize Foundation

Ít khi nào chúng ta có được số liệu chi tiết về các tựa sách mới mà độc giả tìm đọc vài tuần qua. Ở Anh, bảng xếp hạng sách cơ bản dựa vào số lượng sách được bán ra tại siêu thị và trên Amazon - thiên về các tựa sách nổi tiếng, sách giáo dục và giải trí.

Rõ ràng ông lớn bán lẻ Amazon đã "thắng đậm" nhờ lệnh phong toả - nhưng điều này không được phản ánh rõ ràng trong ngành xuất bản khi công ty này ưu tiên các nhu yếu phẩm mùa đại dịch - dù một số sách giáo dục và sách cho trẻ em cũng nằm trong tiêu chí này.

Ngành bán lẻ vẫn còn nhiều khó khăn, đặc biệt với những nhà phát hành độc lập khi việc thiếu hụt dòng tiền có thể là "cú đòn chí mạng". Theo dữ liệu ngành, hiện các chương trình hỗ trợ nhân viên và các gói hỗ trợ cho vay doanh nghiệp của chính phủ Anh là "không đầy đủ". Ngành công nghiệp này sẽ cần chương trình hỗ trợ nhân viên theo hình thức bán thời gian và các gói cứu trợ cho các nhà bán lẻ.

Ngoài đấu trường thương mại, đại dịch sẽ truyền cảm hứng cho giới văn học ra sao? Nhiều nhà văn tự hỏi liệu độc giả đã sẵn sàng chứng kiến những sự kiện khủng hoảng (như chiến tranh thế giới lần thứ nhất hay dịch cúm gia cầm Tây Ban Nha) đặt nền móng cho giai đoạn văn học mới hay không?

Những cây viết khác sẽ thận trọng với sự thay đổi sắp tới dù họ mong đợi tạo ra tác phẩm để đời trong giai đoạn này. "Bạn mong rằng sẽ có tác phẩm thú vị được sinh ra từ giai đoạn này khiến bạn phải dừng lại và suy nghĩ", Gaby Wood - Giám đốc văn học Booker Prize Foundation chia sẻ. Tương tự, Jonny Geller - CEO Hội nhà văn Curtis Brown hy vọng rằng "sự sáng tạo bị kìm nén" bấy lâu nay sẽ cho ra đời các tác phẩm văn học "mới lạ".

Margaret Atwood (trái) và Bernardine Evaristo cùng thắng giải Booker vào tháng 10. Giải Booker được cho là một trong những giải thưởng nổi bật nhất trong ngành. Ảnh: Getty

CEO Faber - Stephen Page cho rằng Covid-19 giúp các tác giả mọi độ tuổi thể hiện chứng kiến mạnh mẽ về căng thẳng chính trị, xung đột xã hội do cuộc khủng hoảng tài chính 2008 tạo ra, chỉ ra rằng "thế giới không phải lúc nào cũng công bằng với tất cả mọi người".

Tiểu thuyết gia Annalena McAfee nói rằng đại dịch đã đưa bà trở lại với những tác phẩm của Shakespear và Defoe - những tác giả nổi tiếng sống trong những năm đại dịch hoành hành nước Anh vào thế kỷ XVI, XVII. Trong khi Shakespear không nhắc đến đại dịch trong các tác phẩm của mình thì Defoe xuất bản Journal of the Plauge (1722) (tạm dịch: Ký sự thời Đại dịch) 60 năm sau đó. "Sẽ phải mất một thời gian để mọi người cảm nhận được điều này", McAfee nói về việc các tác giả đương đại thường tránh viết đến những đề tài mang tính địa lý, chính trị này cho đến vài năm sau.

Ngành sách đang sang trang sử mới hay nói chính xác hơn Covid-19 đang thúc đẩy ngành công nghiệp này thay đổi, dù cho đại dịch có thể không được nhắc tới trong các trang sách. 

Frederick Studemann

(Biên tập viên văn học tại Financial Times)

Lược dịch: Bảo Linh

 

Đăng nhập bằng

Hoặc nhập

Thông báo

Thông báo

Hãy chọn 1 mục trước khi biểu quyết

Thông báo