Thứ năm, 14/5/2020, 10:50 (GMT+7)

Ánh sáng sau đại dịch: Tương lai của ngành biểu diễn

Đại dịch Covid-19 sẽ cách mạng hoá thế giới sân khấu, nhạc kịch, âm nhạc và khiêu vũ, theo nhận định của tờ Financial Times trong chuỗi bài hậu Covid-19.

Cái "hồn" của nghệ thuật biểu diễn diễn trực tiếp là khiến khán giả trải nghiệm xúc cảm thực trên sân khấu. Không gì có thể thay thế những buổi diễn âm nhạc trực tiếp khiến đám đông reo hò phấn khích hay chết lặng khi xem vở kịch tại một nhà hát cổ điển, hay khán giả nín thở khi dõi theo từng bước nhảy của vũ công trên sân khấu. Đây là một phần tạo nên văn hóa biểu diễn mà chúng ta đều trân quý.

Với người biểu diễn, sự góp mặt của khán giả tạo ra những gì họ đang làm. Nhà văn, hoạ sĩ có thể tự mình sáng tác nhưng việc yêu cầu vũ công nhảy một mình mà không có sự dõi theo của khán giả là điều không thể.

Không có gì chống lại nghệ thuật trình diễn trực tiếp hơn là việc giãn cách xã hội. Với các nhà hát, công ty khiêu vũ, dàn nhạc, lễ hội, câu lạc bộ, nhà hát thính phòng - đại dịch Covid-19 đi ngược lại mục đích tồn tại của họ. Bao nhiêu người sẽ thực sự sống sót được trong ngành khi mọi chuyện đến hồi kết hiện vẫn là một câu hỏi hóc búa. 

Tuy nhiên các nghệ sĩ đã chống lại đại dịch với quyết tâm mạnh mẽ dù thiếu khán giả hay sự hoa lệ thường thấy: Ca sĩ hát cùng fan từ phòng ngủ của mình, ngôi sao opera hát bên piano, diễn viên gạo cội Patrick Stewart đọc thơ Shakespear hàng ngày, David Tennat giúp mọi người làm "bài tập về nhà", tới những vở kịch kinh điển của Nhà hát Quốc gia cho tới những vũ công từ Bolshoi - giờ đây ta có thể xem các buổi biểu diễn nghệ thuật này trực tuyến, thậm chí miễn phí - một thực tế không ai đoán được.

Lady Gaga biểu diễn tại 'One World: Together at Home', buổi ca nhạc phát trực tuyến kéo dài hơn 8 tiếng. Ảnh: Retna/Avalon.red
Diễn viên Patrick Stewart đọc thơ Shakespeare mỗi ngày trên Instagram của mình

Sự nhiệt huyết của những người trong ngành là không thể ngăn cản. Những ý tưởng táo bạo nảy sinh trong bối cảnh cách ly mùa dịch đã bắt đầu xuất hiện. Nhà hát Công cộng New York (Mỹ) cho ra vở kịch mới nhất của Richard Nelson thông qua Zoom và công ty Headlong (Anh) mang cho độc giả 12 vở kịch liên tiếp trong "Unprecedented: Real Time Theatre from a State of Isolation" (Tạm dịch: Sự kiện chưa từng có: Nhà hát trực tiếp tại một tiểu bang bị cách ly). 

Vậy cuộc khủng hoảng này đã mang lại những gì tốt đẹp? Tất nhiên là tính cẩn trọng, sự hào phóng và tinh thần trách nhiệm cao. Chính vì thế, nhiều buổi trình diễn xuất sắc đã được trình chiếu trực tuyến và miễn phí (điều có thể trở thành mối quan ngại khi ngành công nghiệp trở lại hoạt động bình thường). Có thể nói rằng nghệ thuật biểu diễn chưa từng đặt chân đến cột mốc này.

Tuy nhiên đây là ngành công nghiệp quy mô lớn với hàng trăm nghìn nhân viên (hầu hết là người làm việc tự do), với nguồn doanh thu khổng lồ đang bị đe doạ, những người trong ngành phải đưa mọi thứ về quỹ đạo vốn có một cách nhanh chóng, trước khi khán giả trở nên quá thoải mái với các buổi biểu diễn miễn phí trong mùa dịch.

Vở kịch trên Zoom của Richard Nelson, "Chúng ta cần nói về điều gì?"

Hai vấn đề theo sau là thể chất và tâm lý. Ngay cả khi các quy định giãn cách xã hội được nới lỏng, bạn sẽ đến các nhà hát địa phương, lễ hội ngay chứ? Sẽ mất bao lâu để bạn có thể chen lấn trong quán bar, nhà hát chật chội với thính giả, tự do nhảy nhót trong bar hay tranh nhau xếp hàng để mua một chiếc sandwich? Sẽ tốn một khoảng thời gian để con người có thể "quen lại từ đầu" với những cảnh thường nhật như vậy.

Cuộc khủng hoảng Covid-19 khiến các quan ngại sẵn có leo thang. Các buổi liên hoan âm nhạc quốc tế, các tour lưu diễn âm nhạc liệu có trở về như ban đầu không, khi cảm giác tội lỗi của số đông về du hành hàng không hay những gì chúng ta đang tác động lên môi trường nói chung càng gia tăng?

Kế hoạch tương lai cho ngành công nghiệp này tựa như con dao hai lưỡi. Làm thế nào để tái thiết lập các buổi biểu diễn trực tiếp và khiến công chúng quay trở lại với hình thức này. Các rạp hát đã tái mở với các hình thức "táo bạo". Tại Milan, rạp Teatro Franco Parenti từng hy vọng giới hạn 500 chỗ ngồi; giờ đã giảm xuống 65 - 70 chỗ ngồi với 8 chỗ trống giữa mỗi khán giả; công ty sân khấu Barrington, Masachusetts (Mỹ) lại loại bỏ một hàng ghế với mỗi khách để "dụ" họ vào rạp an toàn.

Trong khi đó, nhà hát Opera London, Anh Quốc đang áp dụng cách tiếp cận khán giả truyền thống của Mỹ - hình thức xem trong xe (drive through) cho vở Opera tháng 9 sắp tới. Trong khuôn viên cung điện Alexandra, người xem có thể an toàn thưởng thức buổi biểu diễn trên ôtô hoặc thậm chí trên xe đạp của họ khi các nghệ sỹ biểu diễn sẽ đứng cách nhau một khoảng thích hợp.

Stuart Murphy - Giám đốc điều hành Nhà hát Opera Anh quốc (ENO) chia sẻ: "Hy vọng chúng tôi có thể mang đến cho mọi người trải nghiệm tập thể trong một môi trường an toàn".

Jan Dalley
(Biên tập viên Văn hóa tờ Financial Times

Lược dịch: Bảo Linh

 

Đăng nhập bằng

Hoặc nhập

Thông báo

Thông báo

Hãy chọn 1 mục trước khi biểu quyết

Thông báo