Thứ ba, 28/4/2020, 09:32 (GMT+7)

‘Cha đẻ’ ATM gạo kể chuyện phá sản ở tuổi 25 và khoản ‘lãi’ từ việc làm từ thiện

Ở tuổi 35, Hoàng Tuấn Anh không còn là một triệu phú nhưng với anh, thành công là có thể giúp được một triệu người khó khăn thông qua dự án ATM gạo của mình.

Xuất hiện chưa lâu nhưng ý tưởng về một chiếc máy phát gạo miễn phí của Việt Nam đã thu hút được sự quan tâm của nhiều tờ báo, hãng thông tấn lớn trên thế giới như Bloomberg, CNN, Reuters...

Từ chiếc máy đầu tiên được vận hành tại TP HCM vào ngày 6/4, những cây ATM gạo hiện nay không còn xa lạ với người dân khi xuất hiện tại nhiều tỉnh thành trên cả nước, giúp hàng chục nghìn gia đình khó khăn mỗi ngày. Người khởi xướng mô hình này - Hoàng Tuấn Anh, Giám đốc Công ty cổ phần Vũ trụ xanh (PHG Lock) – đã được Phó Chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh gửi thư khen ngợi.

- Từng có hơn 10 năm học tập và làm việc tại nước ngoài, nhiều người nói anh là triệu phú?

- Tôi từng là triệu phú, nhưng đó là câu chuyện của năm 25 tuổi. Còn bây giờ, tôi là người bình thường thôi (cười).

Năm 15 tuổi, tôi đã bắt đầu đi làm thêm trong thời gian du học tại Australia, đến 18 tuổi thì tự kinh doanh. Tôi đi làm và kiếm tiền sớm không phải do hoàn cảnh quá khó khăn mà từ nhỏ được ba dạy cho đức tính yêu lao động. Nơi tôi đang thực hiện chương trình ATM gạo bây giờ ngày xưa là nông trại của gia đình, cuối tuần ba thường chở đến đây cho tôi tập làm nông dân. Tôi được làm đủ các việc như dọn phân bò, tắm rửa và vắt sữa bò.

Năm 25 tuổi, tôi đầu tư toàn bộ số vốn mình có vào thực hiện dự án lắp đặt tấm cách nhiệt miễn phí cho các hộ dân, theo chủ trương của Chính phủ Australia. Chương trình này dự kiến kéo dài trong 2 năm. Ban đầu, tôi dự định tham gia khoảng 1,5 năm rồi sẽ về Việt Nam.

Lúc đó, một số công ty khác làm sai nên Chính phủ Australia quyết định dừng dự án này lại. Khoảng 12h trưa họ thông báo thì đến 17h chương trình chính thức dừng lại. Toàn bộ số tiền hàng của tôi trên biển, trong nhà máy và kho lên đến hơn 1 triệu AUD ( đô la Úc). Tất cả biến thành rác hết vì bình thường tấm cách nhiệt này là chính phủ bỏ tiền ra làm miễn phí cho người dân, giờ không miễn phí thì không ai làm nữa.

Không những mất 1 triệu AUD tôi còn mất thêm một số tiền lớn để đổ số rác này đi vì không có kho chứa. Chỉ trong vài tiếng đồng hồ, tôi mất hết số tiền đi làm ngày đêm vất vả mới có được, đó thật sự là một cú sốc lớn với một thanh niên ở tuổi 25.

- Được biết lúc rơi vào cảnh phá sản, anh từng có suy nghĩ tiêu cực là tìm đến cái chết. Điều gì đã giúp anh đứng lên sau cú sốc đó?

- Trong giai đoạn khó khăn đó, tôi cũng cùng đường rồi, giống như nhiều người đến nhận gạo tại các cây ATM hôm nay. Mẹ là người đưa bàn tay ra kéo tôi lại. Tháng 4 này cũng là giỗ đầu của mẹ tôi, thực hiện dự án ATM gạo cũng là một cách thay lời cảm ơn của tôi tới mẹ. Tôi hy vọng cùng với các mạnh thường quân giúp đỡ những người khó khăn, để họ không rơi vào cảnh quá túng quẫn mà phải làm những việc sai trái sau này phải hối hận.

- Tại sao anh quyết định trở về Việt Nam và chọn lĩnh vực nhà thông minh cùng với khóa điện tử để khởi nghiệp?

- Tôi về Việt Nam năm 2010, đến năm 2013 thì về nước hẳn. Ba mẹ là yếu tố quan trọng nhất để tôi quyết định về nước vì họ đã hy sinh rất nhiều để 3 người con đi du học. Trước khi về Việt Nam, tôi nghĩ mình cần có một nền tảng gì đó rồi mới về. Vì vậy tôi dành 3 năm, 50% thời gian tại Australia, 50% còn lại xây dựng sự nghiệp tại Việt Nam.

Hồi đó, tôi có một người chị để tiền trong phòng nhưng bị mất, số tiền này cũng không mất liền một lần mà mất dần trong một thời gian khiến mọi người khó phát hiện. Bên cạnh đó, gia đình tôi cũng có nhà trọ cho thuê nên mẹ thường phải quản lý rất nhiều khóa cửa. Trong khi đó, tôi ở Australia dùng khóa điện tử rất an toàn, tôi nghĩ tại sao không mang sản phẩm này về Việt Nam. Khi đó tôi có 2 lựa chọn là khóa điện tử và nhà thông minh nhưng nhà thông minh có giá đến 500 triệu đồng.

Tôi chọn khóa điện tử với hy vọng tất cả người Việt Nam đều có thể sử dụng chứ không chỉ riêng người giàu. Sau 10 năm làm về khóa điện tử hiện tôi trở lại làm nhà thông minh vì hiện giờ một căn nhà thông minh giá chỉ từ vài chục triệu đồng, hợp với túi tiền của nhiều người Việt Nam.

- Lĩnh vực anh đang làm việc dường như không liên quan gì đến gạo, vậy ý tưởng về ATM gạo đến với anh như thế nào?

- Trước đây, bên tôi chưa bao giờ đi phát gạo từ thiện, nhưng trong giai đoạn thực hiện cách ly xã hội vừa qua thấy nhiều người khó khăn, tôi kêu gọi một số anh em bạn bè đóng góp được 5 tấn gạo. Lúc đầu, chúng tôi định phát gạo đến các nhà trọ nhưng sau khi bàn bạc lại thấy một số vấn đề không khả thi. Cuối cùng, chúng tôi quyết định tặng gạo cho một đơn vị khác làm.

Khi đó tôi thấy mới có 5 tấn gạo đã rất vất vả rồi, nếu muốn phát nhiều gạo hơn nữa thì phải làm sao. Trong ngành tôi đang làm có cái máy test khóa có hệ thống, động cơ rồi những sản phẩm như chuông cửa, camera. Tôi nghĩ tại sao mình không kết hợp các sản phẩm mà mình có: một cái camera để nhìn và nói chuyện với những người nhận gạo và động cơ làm van ngắt cho gạo chảy ra hoặc dừng lại.

- Khi phát triển sản phẩm này anh có phải tham khảo công nghệ của các nước khác không vì trên thế giới cũng có những sản phẩm tương tự?

- Thật ra tôi không có thời gian để tham khảo các sản phẩm khác. Ý tưởng của tôi đến vào giữa đêm thứ bảy, sau đó tôi chat vào group của một số anh em trong công ty. 8h sáng hôm sau chúng tôi họp và đến 17h đã xong sản phẩm. Từ lúc có ý tưởng đến lúc cho ra đời chiếc ATM gạo đầu tiên là chưa đến một ngày. Hôm đó là chủ nhật nên chúng tôi cũng không đi mua sắm được thiết bị gì, chúng tôi chỉ nghĩ đơn giản là tìm cách liên kết những thứ mình đang có và tạo ra cái van ngắt xả để cho ra đời một chiếc máy phát gạo.

- Anh đặt mục tiêu là 100 cây ATM gạo, hiện anh đã đạt được bao nhiêu % mục tiêu đó?

- Tôi dự kiến là 50% là do bên tôi trực tiếp làm, 50% do các bên khác làm. Để làm được 100 chiếc máy này cần ít nhất 3 tỷ đồng, chưa kể các chi phí vận hành khác. Điểm phát gạo chính của công ty chúng tôi là ở Tân Phú (TP HCM). Những bên khác chúng tôi tặng máy để họ tự chủ động nguồn gạo. Khi tặng máy cho các địa phương, chúng tôi cũng thường tặng 10-30 tấn gạo để họ có nguồn gạo ban đầu để phát, sau đó các mạnh thường quân khác sẽ góp thêm vào. Có những bên chúng tôi tặng 10 tấn nhưng họ huy động đóng góp được hơn 100 tấn.

Bên cạnh đó, một số cá nhân và doanh nghiệp cũng huy động được rất nhiều gạo. Với các đơn vị này, chúng tôi bán máy cho họ với giá sản xuất khoảng 25 triệu đồng và chuyển giao cho họ công nghệ, cách vận hành. Tôi nghĩ rằng nếu chỉ riêng công ty mình làm thì sẽ không huy động được nhiều, không hỗ trợ được tất cả các tỉnh thành. Vì vậy, tôi muốn chia sẻ với các đơn vị khác, chuyển giao quy trình để họ cùng làm. Đến nay đã đạt được hơn 70% mục tiêu đã đề ra.

- Trong quá trình thực hiện dự án này, câu chuyện nào khiến anh xúc động nhất?

- Thời điểm này nhiều mạnh thường quân cũng đang gặp khó khăn, thậm chí chủ các doanh nghiệp là người khó khăn nhất. Một số người mất một, doanh nghiệp có thể mất 10, 100 vì còn gánh nặng chi phí, tiền nợ ngân hàng... nhưng họ vẫn nhiệt tình ủng hộ.

Khi bên tôi phát động chương trình, có cả đoàn xe chạy tới hỗ trợ, thậm chí có anh bán rau đi một chiếc xe rất cũ nhưng vẫn mang cả trăm kg gạo đến đóng góp. Bên tôi có nói là nếu anh thấy khó khăn quá có thể giữ lại trang trải cuộc sống. Nhưng anh ấy trả lời rằng dù sao anh ấy vẫn có thể bán rau, có đồng ra đồng vào, phần gạo này để giúp những người khó khăn hơn.

Được gặp những người dù khó khăn nhưng vẫn rất yêu lao động và muốn chia sẻ với người khác, tôi hy vọng rằng chính những người nhận gạo trong chương trình hôm nay trong tương lai có thể trở thành những mạnh thường quân giúp đỡ lại những người khác.

- Dù như vậy vẫn có những nghi ngại rằng một số người nhận gạo chưa thật sự khó khăn nhưng thấy miễn phí thì trục lợi. Anh nghĩ sao về vấn đề này?

- Khi bắt đầu chương trình, tôi là người tiên phong không suy xét việc phát gạo qua bề ngoài. Có những người từng khá giả, thu nhập 15-20 triệu đồng/tháng nhưng họ không có tiền tiết kiệm, khi đại dịch xảy ra họ cũng trở thành người nghèo. Tuy nhiên, cần phải suy xét những đơn vị nhận gạo chuyên nghiệp. Những người đó có khi 15 phút đến nhận một lần, mỗi lần đi thành nhóm 5-10 người, một ngày đi nhận ở nhiều điểm khác nhau có khi được cả tấn gạo. Điều này làm tôi rất băn khoăn vì lời hứa ban đầu khi làm cây ATM gạo của tôi với các mạnh thường quân là mong muốn số gạo này giúp đỡ được đúng người.

Chúng tôi cũng có áp dụng một số cách để hạn chế tình trạng trục lợi, trong đó cách rẻ nhất là lưu trữ lại hình ảnh để so sánh. Cách nhận diện khuôn mặt tự động cũng được tính đến nhưng cách này phải bỏ khẩu trang - khó phù hợp ở thời điểm này vì khi bỏ khẩu trang ra tay mọi người có thể chạm vào mũi miệng. Ngoài ra, phương pháp nhận diện bằng mống mắt có độ chính xác cao nhưng chi phí quá lớn, có thể đến 5 tấn gạo. Số gạo này có thể giúp đỡ đến 12.000 người. Tôi suy nghĩ rất nhiều giữa một bên là áp dụng công nghệ để hạn chế trục lợi, bên kia là số gạo giúp được nhiều người và cuối cùng quyết định chọn 12.000 người khó khăn kia.

- Tặng gạo cho người nghèo là một hành động rất ý nghĩa, nhưng nó giống như cho họ một “con cá” để sống tạm thời, anh có nghĩ đến việc giúp những người nghèo có thêm “cần câu”?

- Trước đây, chúng tôi không đồng tình với việc cho “con cá”, tuy nhiên thời điểm này liệu có bao nhiêu “cần câu” để cho họ? Vì vậy, tôi buộc phải chia “con cá” đó ra thành những phần nhỏ cho mỗi người một miếng để sống qua đại dịch này.

Hiện nay điểm phát gạo của công ty tôi ở Tân Phú, TP HCM cũng có tuyển những nhân sự trẻ làm vị trí vận chuyển gạo hoặc vận hành máy. Những người trẻ đến nhận gạo thay vì cho họ “con cá”, mình cho họ “cần câu”, có một công việc với mức lương khoảng 6-7 triệu đồng. Với mức lương này, họ có thể hỗ trợ thêm cho gia đình, công việc thiện nguyện cũng giúp họ yêu lao động và hiểu hơn về việc giúp đỡ những người khác. Đó cũng là điều tôi muốn truyền tải cho các bạn trẻ đến đây nhận gạo.

Một ca vận hành, chúng tôi cần 2 đến 3 nhân sự. Trước đây, chúng tôi phát 24/24 giờ, nhưng vừa rồi tôi quyết định giảm giờ làm để nhân viên đỡ áp lực, sáng từ 6h đến 12h, chiều từ 13h đến 17h. Hiện nay thành phố có nhiều cây ATM gạo khác, không phải chỉ riêng của công ty chúng tôi nữa nên việc giảm giờ phát cũng không ảnh hưởng nhiều đến những người nhận gạo.

- Khi đại dịch kết thúc, anh dự định sử dụng các máy ATM gạo này vào việc gì?

- ATM gạo đầu tiên là máy cố định, nhưng đến máy thứ hai, thứ ba chúng tôi đã nâng cấp lên. Các máy này khá nhỏ gọn, chỉ chiếm diện tích 1m2 và có thể di chuyển được. Tôi nghĩ ít nhất mỗi quận hoặc mỗi tỉnh nên có một cái vì người nghèo ở đâu cũng có hết, một số vùng còn thường xảy ra hạn hán hoặc lũ lụt. Nếu như bình thường mình có xe cứu hỏa, xe cấp cứu thì có thể xem những chiếc ATM gạo này là xe cứu đói, giúp cấp phát gạo nhanh chóng và văn minh.

Một số đơn vị có thể bỏ chiếc máy này lên xe tải, chở đi đến vùng sâu, vùng xa, những nơi có người nghèo để cấp phát. Họ chia sẻ với tôi rằng việc cấp phát này giải quyết được nhiều bài toán mà họ bức xúc lâu nay. Nếu phát theo kiểu truyền thống nhiều khi mọi người giành giật, họ bất lực không làm gì được. Bên cạnh đó cũng xảy ra tình trạng những người nhận gạo chuyên nghiệp đến nhận, nhiều khi không nhận được quay lại chửi những người làm từ thiện.

Các sư thầy trong chùa cũng cho biết với chiếc máy ATM gạo này họ thấy việc làm từ thiện nhẹ nhàng hơn rất nhiều, hạn chế được sự tranh luận, cãi vã.

- Anh vừa nhắc đến những mặt trái của việc làm từ thiện, gần đây xung quanh dự án ATM gạo của anh cũng có những ý kiến trái chiều về việc phân biệt người đến nhận gạo. Anh thấy làm việc tốt có khó?

- Thật tình tôi thấy rất khó. Tôi nghĩ trong quá trình vận hành có thể mắc những sai lầm nhỏ nhưng về tổng thể, tôi đã giúp được nhiều người khó khăn. Chính điều đó giúp tôi vượt qua nhiều áp lực để tiếp tục thực hiện dự án này.

- Trước những bình luận tiêu cực về công việc mình đang làm, anh cảm thấy như thế nào?

- Với những lời phê bình, góp ý để cho dự án tốt hơn tôi rất hoan nghênh, nhưng có những bên dùng nick ảo với những lời lẽ đe dọa và thô tục. Sau sự cố liên quan đến bạn thiếu niên không nhận được gạo hôm trước, tôi và gia đình nhận được nhiều tin nhắn xúc phạm, dọa chém giết. Nói thật là tôi rất buồn và cũng có phần thấy nản. Tôi bỏ thời gian, công sức và tiền bạc với mong muốn làm việc thiện nhưng công việc thiện này lại quá rủi ro.

Sau đó, tôi nhận được cả trăm, nghìn tin nhắn khác ủng hộ, động viên. Nhờ đó tôi có thêm động lực để tiếp tục thực hiện dự án. Gia đình tôi cũng rất ủng hộ vì thấy việc này giúp được nhiều người. Khi đi đến các tỉnh miền Tây và những nơi phát gạo, tôi thấy mỗi ngày dự án này có thể giúp đỡ đến 80.000 gia đình, con số này thật sự rất lớn.

- Từ khi bắt tay vào dự án phát gạo miễn phí, công việc kinh doanh của công ty do ai điều hành?

- 90% thời gian hiện nay của tôi dành cho dự án, thường mỗi ngày tôi chỉ ngủ khoảng 3 tiếng đồng hồ, từ 3h đến 6h sáng. Công việc ở công ty tôi nhờ một người anh đảm trách. Do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19, công việc của công ty tôi cũng giảm một nửa.

Thật sự đôi lúc cũng thấy mệt mỏi nhưng tôi cố gắng hoàn thành mục tiêu là 100 cây ATM gạo vì hiện giờ có rất nhiều người khó khăn, cần giúp đỡ. Chậm một ngày thì lại có thêm vài chục nghìn người không nhận được gạo, khi đói quá một số người có thể làm những việc sai trái.

- Anh cảm thấy như thế nào khi bất ngờ trở nên nổi tiếng?

- Tôi cũng khá sợ việc nổi tiếng bởi thường thì nổi tiếng quá sẽ có nhiều người ghét. Vì vậy, bắt đầu từ cây ATM gạo thứ hai chúng tôi không làm trực tiếp, mà là tặng máy, tặng gạo hoặc bán máy, chuyển giao công nghệ cho các doanh nghiệp khác. Dù trong vòng hơn một tuần, chúng tôi hỗ trợ mở thêm đến 50 điểm nhưng đã có quy trình bài bản nên việc vận hành khá tốt, không xảy ra tình trạng ùn ứ.

- Được mọi người gọi là “cha đẻ" ATM gạo tại Việt Nam, anh nghĩ gì về điều này?

- Với tôi, đó là một niềm tự hào. Tôi hy vọng có thể đem điều này thành niềm tự hào chung cho cả dân tộc. Tôi đang lên kế hoạch tặng máy cho một số nước Đông Nam Á và các nước khác như Ấn Độ. Bên đại sứ Ấn Độ cũng liên lạc với tôi để hỏi về việc đặt mua máy này. Tôi mong muốn những chiếc máy ATM gạo không chỉ đại diện cho tôi, mà cho cả Việt Nam đi ra thế giới.

- Nếu ai đó nói công việc anh đang làm chỉ là một “chiêu” để làm thương hiệu, anh có cảm thấy tự ái không?

- Nếu một người nào đó thử làm sẽ hiểu sự khó khăn, khổ cực khi vận hành một chiếc máy ATM gạo. Số lượng gạo nhập vào, xuất ra đến hàng trăm tấn, mỗi ngày phải đưa 5-7 tấn gạo vào máy, chi phí vận hành cho một điểm mỗi ngày là 10 triệu đồng. Bên cạnh đó, chỗ tôi đang phát gạo cũng là địa điểm đã cho thuê nên sắp tới họ muốn lấy lại để hoạt động. Với nhân lực và tài lực rất lớn để vận hành một chiếc máy ATM gạo, tôi nghĩ những ai quyết tâm làm thì đều là vì họ thật lòng muốn làm từ thiện.

Nếu mục đích của tôi là PR cho thương hiệu, tôi chỉ cần mở điểm phát gạo cho riêng công ty mình là làm hình ảnh rất tốt rồi. Nhưng tôi mong muốn việc làm của mình có thể lan tỏa đến nhiều người, vì vậy tôi sẵn sàng chuyển giao máy móc và quy trình vận hành để các doanh nghiệp cùng tham gia, giúp đỡ được nhiều người hơn.

- Anh nghĩ mình được “lãi” gì từ dự án này?

- Về vấn đề tài chính, tôi lỗ rất nhiều nhưng như tôi chia sẻ ở trên, dự án này giống như cách tôi nói lời cảm ơn với mẹ của mình. Tôi nghĩ khoản lãi nhận được chính là tình cảm, tình thương và giúp đỡ được nhiều người. Ở tuổi 35, tôi có thể không là triệu phú nhưng với chương trình này tôi có thể giúp được cả triệu người có hoàn cảnh khó khăn. Đó là điều tôi thấy hài lòng nhất.

- Cảm ơn anh!

Bài: Diệu Tuyết

Thiết kế: Bảo Linh

 

Đăng nhập bằng

Hoặc nhập

Thông báo

Thông báo

Hãy chọn 1 mục trước khi biểu quyết

Thông báo