Thứ bảy, 16/11/2019 | 03:06 GMT+7

Contact

Điện thoại:
(+84) 243 9412852

Email:
info@ndh.vn

Người Đồng Hành là Chuyên trang Thông tin Tài chính của Tạp chí điện tử Nhịp Sống Số theo Giấy phép số 197/GP-BTTTT do Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 19/04/2016. Ghi rõ nguồn “Người Đồng Hành” khi phát hành lại thông tin từ cổng thông tin này.

Món Huế đóng cửa Kết quả kinh doanh quý III/2019 Cú lao dốc của FTM Căng thẳng thương mại Mỹ - Trung Chứng quyền có bảo đảm
Thứ hai, 26/11/2012, 14:26 (GMT+7)

‘Cần xóa bù chéo giá điện’

Thứ hai, 26/11/2012, 14:26 (GMT+7)

Các nhà kinh tế học cho rằng, đối với ngành điện, thực ra họ hầu như không bị thiệt, đặc biệt trong bối cảnh “độc quyền tự nhiên”. DN ngành điện chỉ có khả năng  “vất vả hơn” do phải “lấy” của người này để “bù” cho người kia sao cho họ ít ra là cân bằng được tài chính.

Đối với ngành điện, thực ra họ hầu như không bị thiệt do cơ chế bù chéo, đặc biệt trong bối cảnh “độc quyền tự nhiên”.

 

Định giá và chính sách - khởi nguồn của bù chéo

Thông thường, khi định giá điện người ta tiếp cận theo 1 trong 3 cách chủ yếu, đó là: định giá theo chi phí trung bình; định giá theo chi phí biên và định giá theo giá trị. Tuy nhiên, lựa chọn phương pháp tính giá không phù hợp đã tạo ra bù chéo. Đôi khi người ta gọi đó là nguyên nhân kinh tế của bù chéo.

Ngoài ra, các nguyên nhân khác có nguồn gốc từ các chi phí sinh ra khi vận hành hệ thống điện (HTĐ) là hết sức cần thiết. Nhiều đặc điểm của dòng chi phí trong HTĐ cho ta biết được “địa chỉ” xuất phát của bù chéo giá điện. Trong quản lý và vận hành HTĐ, chia tách chi phí theo từng công đoạn sản xuất là bài toán phức tạp: Do sản phẩm điện năng là không dự trữ được, quá trình SX và tiêu dùng nó hầu như xảy ra đồng thời. Sự hoạt động đồng bộ ở cả ba khâu từ phát, truyền tải đến phân phối và sử dụng khiến cho hệ thống điện là một hệ thống kỹ thuật rất phức tạp, kết nối tất cả các phần tử của cả 3 khâu này. Do đó, quá trình quản lý vận hành hệ thống điện là công việc đòi hỏi trình độ khoa học công nghệ cao và chuyên sâu.

Làm thế nào để nền kinh tế được cung ứng điện liên tục, an toàn và đặc biệt đảm bảo tính kinh tế luôn luôn là một thách thức đối với mọi DN trong ngành điện. Trong quá trình đó, không hề đơn giản là xác định chi phí từng khâu một cách chính xác dẫn đến khó khăn cho định giá và xây dựng biểu giá điện trên mỗi khâu. Sai lầm về xác định giá cũng như xây dựng biểu giá sẽ dẫn đến các hậu quả rất đắt, kể cả mặt kinh tế lẫn xã hội. Giá điện cao sẽ làm tăng giá thành các sản phẩm khác, sẽ ảnh hưởng đến các sinh hoạt văn hóa tinh thần của bộ phận lớn của dân cư cũng như các DN tiêu thụ điện. Ngược lại, nếu giá điện thấp, ngành điện không thể đủ tiền để vận hành một hệ thống phức tạp, để tái đầu tư. Chính vì lẽ đó, vấn đề liên quan đến giá điện thường xuyên là trung tâm của nhiều cuộc tranh luận của các nhà khoa học, các nhà quản lý hay vận hành, không riêng gì ở VN mà hầu như mọi quốc gia.

Trong ngành điện, có hai góc nhìn liên quan đến chính sách giá điện đã tạo ra bù chéo mà ta phải xem xét: khi ngành điện với tư cách là người bán điện và khi ngành điện với tư cách là người mua điện.

Với tư cách là người bán, giá điện là vấn đề khá nhạy cảm. Minh chứng cho nhận định này là việc một số quốc gia đã tác động lên nền kinh tế thông qua dầu mỏ (đôi khi được gọi là đôla dầu mỏ). Một ví dụ ở VN: cho đến hiện nay, trong biểu giá điện bán cho khu vực nông thôn hoặc các hộ nghèo, Nhà nước đã yêu cầu ngành điện và Bộ Công Thương luôn giữ ở giá thấp nhất hoặc hầu như không tăng giá. Như vậy từ tác động của yếu tố chính sách, giá điện ở người có thu nhập cao, ở các DN trả giá điện cao đã bù cho các trường hợp được hưởng giá thấp.

Ngành điện, trong quá trình kinh doanh, có thể mua điện từ các đơn vị ngoài hệ thống. Đặc biệt khi thị trường điện được vận hành, khi ta phải đáp ứng khẩn cấp nhu cầu đã được cam kết từ trước. Vì vậy có thể phải chấp nhận giá điện mua vào rất cao, trong khi vẫn phải bán với giá hạ dẫn đến phải bù chéo.

Biện pháp cho tương lai

Xóa bỏ bù chéo đồng nghĩa với việc đo đạc và tính toán chính xác các chi phí của HTĐ, và vì vậy biện pháp xóa bỏ chỉ có thể là đầu tư các hệ thống đo đếm cũng như nhận dạng các loại phụ tải… Nhưng quan trọng nhất lại là yếu tố quản lý. Xóa bù chéo, thực ra là ý chí của các nhà quản lý vĩ mô ở tầm quốc gia. Các biện pháp nhằm hạn chế và đi đến xoá bỏ hiện tượng bù chéo do các nguyên nhân mang tính quản lý như sau:

Đầu tiên là phải chọn phương pháp định giá phù hợp đó là phương pháp định giá theo chi phí biên. Nhà nước không nên để trong một DN cùng đồng thời làm cả hai nhiệm vụ kinh doanh và công ích, đây là hai loại hình DN có mục đích khác nhau. Đến đây ta có hai phương án:

Phương án 1: Bù trực tiếp từ ngân sách cho các đối tượng khách hàng nằm trong diện được ưu tiên hưởng giá điện thấp. Như vậy, ngành điện chỉ có một nhiệm vụ duy nhất là kinh doanh.

Phương án 2: Cho phép thành lập riêng các DN làm nhiệm vụ công ích ở các vùng nông thôn hay miền núi. Các DN này có thể không trực thuộc ngành điện (nếu có thì phải được hạch toán riêng) lấy mục tiêu là cân bằng chi phí.

Thứ hai, không nên để quá nhiều mức giá. Trong điều kiện VN hiện nay, thậm chí một số ý kiến cho rằng chỉ cần có hai mức giá là vừa đủ: một giá bán cho kinh doanh và một giá bán cho dân dụng.

Thứ ba, hoàn thành sớm quá trình thị trường điện trên cơ sở chia tách và tái cơ cấu. Cổ phần hoá các DN ngành điện là một quá trình tất yếu. Cổ phần hoá có thể góp phần đẩy nhanh đưa ngành điện tiến tới cạnh tranh.

 

Đại biểu Đoàn Nguyễn Thùy Trang - TP HCM: Cơ chế bù giá của chúng ta rất bất hợp lý

Cơ chế bù giá giữa các nhóm khách hàng, giữa giá điện sản xuất và giá điện sinh hoạt rất bất hợp lý, bù giá như vậy có nghĩa là ai dùng càng nhiều thì càng được bù giá nhiều. Đối với vùng sâu, vùng xa, vùng miền núi, hải đảo, vùng chưa có lưới điện quốc gia, thông thường ở những nơi này chỉ xây dựng được các nhà máy nhiệt điện chạy bằng dầu hoặc diesel nên giá thành sản xuất điện sẽ khá cao. Nên áp dụng cơ chế duyệt giá bán lẻ điện trên nguyên tắc bù đắp chi phí và có lợi nhuận hợp lý cho nhà đầu tư thì tôi e rằng giá bán điện cho người dân ở khu vực này vẫn rất cao. Theo tôi người dân ở vùng khó khăn như thế cũng phải được mua điện bằng với giá các vùng khác, bởi vì thật vô lý khi họ đã khó khăn lại phải mua điện với giá cao hơn thì không biết đến khi nào sản xuất và đời sống của họ mới được khá hơn.

Cần có cơ chế hình thành quỹ công ích để phát triển điện lực ở các vùng khó khăn, đồng thời nhà nước hỗ trợ trực tiếp tiền điện cho những người sử dụng điện ở những vùng này, nhất là các đối tượng hưởng chính sách an sinh xã hội.

Đại biểu Lê Đắc Lâm - Bình Thuận: Cơ cấu giá điện phải minh bạch

Bỏ quy định bù chéo giá điện sản xuất, giá điện sinh hoạt và bù giá giữa các nhóm hàng là hợp lý. Bởi không sẽ dẫn đến giá bán điện trên thị trường điện lực không kiểm soát được và không thống nhất giữa các quy hoạch vùng miền trong cả nước và nhà nước đã có chính sách riêng cho đối tượng ưu tiên về giá điện sinh hoạt theo từng mức tiêu thụ điện.

Về cơ cấu giá điện phải thật sự công khai minh bạch, phải được kiểm soát chặt chẽ vì nó là hình thành nên cơ cấu giá bán lẻ điện, do đó không để Bộ Công thương quy định thành phần cơ cấu giá bán lẻ điện mà Bộ Tài chính phải có trách nhiệm kiểm tra thẩm định.

Phan Nam ghi


PGS TS Đàm Xuân Hiệp, Tổng thư ký Hội điện lực VN

 

Đăng nhập bằng

Hoặc nhập

Thông báo

Thông báo

Hãy chọn 1 mục trước khi biểu quyết

Thông báo