Thứ tư, 29/7/2020, 12:19 (GMT+7)

9 thập kỷ thăng trầm của tòa trụ sở HoSE

Xây dựng từ những năm 20-30 của thế kỷ trước và được sử dụng với nhiều mục đích khác nhau qua mỗi thời kỳ, song tòa trụ sở Sở Giao dịch chứng khoán TP HCM ngày nay luôn là biểu tượng nhắc nhớ về một Sài Gòn với tư cách trung tâm tài chính của đất nước và khu vực.

Một buổi chiều đầu năm 1999, ông Lê Văn Châu có mặt tại tư gia ở TP HCM của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, khi ấy là Cố vấn Ban chấp hành Trung ương Đảng. Ông Châu còn khoảng một năm chuẩn bị cho sự ra đời của thị trường chứng khoán Việt Nam, cụ thể là việc đưa Trung tâm Giao dịch chứng khoán TP HCM (nay là Sở Giao dịch chứng khoán TP HCM - HoSE) vào hoạt động. Vị Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước khi ấy vẫn chưa tìm được địa điểm ưng ý.

Sau nhiều cân nhắc, ông Châu báo cáo nguyên Thủ tướng rằng chỉ có tòa nhà Hội trường Diên Hồng, nằm gần trụ sở Ngân hàng Nhà nước TP HCM và ngay ngã ba Rạch Bến Nghé - sông Sài Gòn là phù hợp.

“Ông Kiệt gọi lái xe đưa chúng tôi ra xem luôn địa điểm ấy. Đứng bên bờ sông, ông quay sang bảo: Tôi thấy cũng ưng chỗ này”, ông Lê Văn Châu kể lại.

Khu vực Công trường Mê Linh (quận 1, TP HCM) đến nay không còn giữ được nhiều công trình kiến trúc thời kỳ thuộc địa. Vài năm trước, một tòa biệt thự lớn màu trắng tọa lạc tại số 11 Mê Linh đã được phá bỏ để xây khách sạn Hilton. Đây chính là Phòng Thương mại (Chambre de commerce) đầu tiên mà người Pháp xây dựng tại Sài Gòn trong những năm 1867-1868, không lâu sau khi biến Việt Nam trở thành thuộc địa. Suốt sáu thập kỷ sau đó, Chambre de commerce không chỉ là nơi giải quyết những thủ tục hành chính liên quan đến giao dịch thương mại, mà còn trở thành biểu tượng giao thương của nền kinh tế sôi động phía Nam, góp phần gây dựng nên hình ảnh một “Sài Gòn - Hòn ngọc Viễn Đông”.

Đến năm 1928, trước nhu cầu mở rộng thương mại, nhà cầm quyền quyết định tìm một cơ ngơi bề thế và thuận tiện hơn cho cơ quan quản lý thương mại. Xuôi xuống hạ lưu sông Sài Gòn hơn một cây số, khu đất nằm ngay ngã ba sông với rạch Bến Nghé được chọn.

Tòa nhà Chambre de commerce mới màu trắng nổi bật giữa quang cảnh Sài Gòn xưa. Nguồn: Flickr/manhhai

Là một trong những kiến trúc dinh thự đầu tiên của người Pháp ở miền Nam Việt Nam, tòa Chambre de commerce mới được xây dựng theo trường phái chiết trung (đại diện cho sự bình đẳng), pha trộn giữa phong cách tân cổ điển với các trang trí nghệ thuật, các yếu tố được học hỏi từ kiến trúc Chăm - Khmer. Theo một số tài liệu, lễ khánh thành tòa nhà ngày 24/3/1928 có sự tham dự của Toàn quyền Đông Dương. Trong khi đó, theo thông tin được Sở Giao dịch chứng khoán TP HCM công bố sau này, nó được lập bộ (ghi vào sổ sách) vào ngày 5/11/1934.

Tòa nhà trong những năm 20 của thế kỷ trước. Nguồn: Flickr/manhhai

Trong suốt thời kỳ chiếm đóng của Nhật những năm 40 của thế kỷ trước, tòa nhà này bị quân đội phát xít sử dụng làm cơ sở xét hỏi. Sau khi Pháp giành lại được quyền kiểm soát cuối Thế chiến thứ II, tòa nhà lại trở thành sở chỉ huy của quân đội thực dân.

Năm 1955, tòa nhà Chambre de commerce được cải tạo thành một địa điểm hội họp, lấy tên là Hội trường Diên Hồng. Đây từng là nơi tổ chức những sự kiện quốc tế lớn vào thời điểm đó như phiên họp thứ 9 của Ủy ban Tư vấn Kế hoạch Colombo về hợp tác phát triển kinh tế Nam và Đông Nam Á (năm 1957). Cùng khoảng thời gian này, một bức tượng An Dương Vương cũng được đặt tại vườn hoa phía trước.

Quang cảnh Hội trường Diên Hồng và khu vườn hoa phía trước. Nguồn: Flickr/manhhai

Sau những biến cố chính trị ở miền Nam Việt Nam năm 1967, Hội trường Diên Hồng được chọn trở thành trụ sở làm việc của Thượng viện Việt Nam Cộng hòa. Phần kiến trúc chòi canh phía sau hội trường vẫn còn được giữ đến năm 2012, trước khi tòa nhà mới của HoSE được bắt đầu xây dựng.

Sau ngày thống nhất, tòa nhà Hội trường Diên Hồng tiếp tục được sử dụng để làm trụ sở làm việc của một số cơ quan và đơn vị hành chính sự nghiệp cho đến năm 1999, khi cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt và ông Lê Văn Châu có chung nhận định rằng đây là nơi thích hợp để đặt những viên gạch đầu tiên cho thị trường chứng khoán. 

Quá trình xây dựng thị trường chứng khoán tại Việt Nam thực tế được khởi động từ đầu những năm 90 do nhu cầu khơi thông dòng vốn của nền kinh tế. Tuy nhiên vì nhiều lý do, trong đó có cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997, mãi đến cuối thập kỷ, điều này mới thành hiện thực. Lúc ấy, những người tiên phong xây dựng thị trường nhận được sự ủng hộ hoàn toàn từ Chính phủ cũng như các địa phương. Khi được đối tác quốc tế hỏi về định hướng xây dựng thị trường, vị chủ tịch đầu tiên của Ủy ban Chứng khoán cho biết Việt Nam sẽ tổ chức thị trường theo cách của riêng mình:

"Ở các nước, thị trường thường có trước, sau đó mới đến chuyện quản lý. Ở Việt Nam, Nhà nước sẽ tham gia vào quá trình quản lý thị trường chứng khoán ngay từ đầu", ông Châu làm rõ.

Quang cảnh phía trước tòa Hội trường Diên Hồng vào cuối những năm 80. Nguồn: Flickr/manhhai

Để khẳng định điều này, Chính phủ quyết định đặt trụ sở Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tại Hà Nội. Tuy nhiên, nơi xây dựng trung tâm giao dịch chứng khoán đầu tiên lại được xác định cần có đời sống kinh tế sôi động, tập trung nhiều tập đoàn đầu tư, từng có điều kiện tiếp cận thị trường trước đây. TP HCM là cái tên được chọn.

"Quyết định như vậy rồi nhưng làm cụ thể ở chỗ nào thì chưa chọn được. Tôi vào gặp ông Bảy Thanh tại UBND TP HCM (PV: ông Võ Viết Thanh - nguyên Chủ tịch thành phố) thì ông ấy nói sẽ giơ hai tay ủng hộ", ông Lê Văn Châu kể lại.

Ở thời điểm đó, Chính phủ dự kiến dành tòa nhà 7 tầng ở số 7 Lê Duẩn (quận 1), vốn là trụ sở Tổng cục Thống kê của chế độ cũ làm trung tâm giao dịch chứng khoán. Ông Châu nhận thấy địa điểm này không thích hợp vì đó là một tòa nhà làm việc, không khả thi cho việc xây dựng một sàn giao dịch. Từng có mặt và học tập tại những trung tâm giao dịch chứng khoán lớn trên thế giới như Hong Kong, New York..., cùng thực tế tham gia tiếp quản Sài Gòn sau ngày thống nhất, vị này nhận thấy chỉ có khu Hội trường Diên Hồng - nơi vốn là trụ sở Thượng viện Việt Nam Cộng hòa - là thích hợp.

"Tòa nhà có khu sảnh rộng, kiến trúc đẹp và còn rất nguyên vẹn, thích hợp để làm sàn giao dịch. Chỗ ấy cũng gần trụ sở Ngân hàng Nhà nước, nằm ngay khu trung tâm tài chính nên thuận lợi cả cho việc phát triển sau này. Chính vậy nên tôi quyết tâm phải lấy bằng được địa điểm đó", ông Châu lý giải.

Khu Hội trường Diên Hồng lúc bấy giờ đang được sử dụng làm trụ sở cho một số cơ quan, đơn vị hành chính sự nghiệp của TP HCM, nên ngay khi nhận được đề đạt từ Ủy ban Chứng khoán, lãnh đạo thành phố tính toán cần khoản kinh phí 50 tỷ đồng để di dời các cơ quan này đi nơi khác. Nhờ sự ủng hộ của Chính phủ và cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, yêu cầu này được Trung ương giải quyết rất nhanh. Chỉ trong vòng 2 tuần, tòa trụ sở đã được bàn giao để chuẩn bị cho ngày mở cửa thị trường.

"Chính phủ ủng hộ nên mọi việc khi ấy đều thuận lợi, duy chỉ có lúc xây dựng thị trường thì có 15-16 doanh nghiệp nhưng đến ngày mở cửa chỉ có 2 công ty lên niêm yết. Nhiều ý kiến bảo hoãn nhưng tôi nói kiểu gì cũng phải mở. Lúc đầu khó nhưng rồi người ta sẽ hiểu, không thể chờ đến lúc đông thành viên rồi mới mở", ông Châu kể lại.

Một ngày trước phiên giao dịch đầu tiên của HoSE, ông Lê Văn Châu bay thẳng từ một hội nghị quốc tế tại Thượng Hải (Trung Quốc) về TP HCM để kiểm tra công tác chuẩn bị. Ông còn nhớ rất rõ khu đất phía sau tòa nhà khi ấy gần như để trống, chỉ có một khu nhà tạm 2-3 tầng. "Tôi quay sang nói với mấy anh em sau này phát triển, cố gắng xây thêm tòa nhà cao tầng phía sau để làm việc", ông nói.

14 năm sau, một tòa nhà hiện đại đã mọc lên phía sau công trình lịch sử - nay vẫn giữ tên là Hội trường Diên Hồng. Báo cáo thường niên năm 2014 của HoSE đánh giá việc hoàn tất và đưa vào sử dụng tòa nhà Exchange Tower là thành quả quan trọng nhất trong năm của Sở. "Tọa lạc tại khu tứ giác tài chính sầm uất của thành phố, nơi có nhiều công trình kiến trúc được bảo tồn, Exchange Tower vừa mang dáng vẻ hài hòa trong tổng thể kiến trúc khu trung tâm tài chính, vừa tạo điểm nhấn nổi bật về tính hiện đại và chuyên nghiệp", báo cáo viết.

Diện mạo khu vực quanh trụ sở HoSE thay đổi nhiều trong giai đoạn 2003 (ảnh trên) đến 2020 (dưới). Nguồn: Google Earth 

Trong khi đó, bà Phan Thị Tường Tâm - nguyên Tổng giám đốc Sở Giao dịch chứng khoán TP HCM nhìn nhận: "Cơ sở hạ tầng và con người là 2 yếu tố quan trọng hướng đến sự phát triển bền vững và đây cũng chính là ý tưởng chủ đạo trong thiết kế và vận hàng công trình tòa nhà".

Tòa trụ sở HoSE ngày nay với tòa Exchange Tower đã được xây dựng thêm. Ảnh: Khổng Chiêm

Exchange Tower được thiết kế theo tiêu chuẩn văn phòng cao cấp, với 2 tầng hầm, 1 tầng trệt và 12 tầng lầu, diện tích xây dựng trên 20.000m2, bố trí thành các khu vực tiện ích khác nhau. Công trình còn thỏa mãn các tiêu chí kỹ thuật để lắp đặt Trung tâm dữ liệu đạt tiêu chuẩn TIA - 942 mức TIER 3. Cùng với tòa nhà cũ, trụ sở của HOSE sau khi xây dựng thêm có thể đáp ứng diện tích làm việc cho hơn 800 nhân sự, đảm bảo cơ sở hạ tầng cho một trung tâm tài chính trong tương lai.

Phía trước trụ sở Sở Giao dịch chứng khoán TP HCM. Ảnh: Khổng Chiêm.

"Exchange Tower đi vào hoạt động cũng là cột mốc đánh dấu sự trưởng thành của thị trường chứng khoán Việt Nam về quy mô hoạt động, khả năng nâng cấp và hiện đại hóa hạ tầng công nghệ. Với cơ sở hạ tầng hiện có, trụ sở của Sở GDCK TP HCM có thể sánh ngang tầm với các sở GDCK khác trong khu vực ASEAN, trở thành biểu tượng của thị trường chứng khoán Việt Nam chuyên nghiệp và năng động trong giai đoạn phát triển mới", bà Phan Thị Tường Tâm nói.

Bài viết: Nhật Minh - Ngọc Điểm

Ảnh: Khổng Chiêm, Flickr, Virtual Saigon, Saigoneer, UBCKNN

Thiết kế: Bảo Linh

 

Đăng nhập bằng

Hoặc nhập

Thông báo

Thông báo

Hãy chọn 1 mục trước khi biểu quyết

Thông báo