Vui lòng chờ trong giây lát

Nghèo là gì?

Trên đây là nội dung tóm tắt của một đoạn phim ngắn trong tiểu mục “Nghèo là gì?” trên trang web của Báo cáo Việt Nam 2035, ra đời cuối năm 2014.

Phùng Công và Phùng Tất là hai anh em ở một huyện vùng núi phía Bắc. Nhà nghèo nên cả hai phải nghỉ học sớm phụ giúp gia đình. Cái nghèo vẫn đeo bám dai dẳng sau khi họ lấy vợ, sinh con. Vợ chồng Công quyết định rời quê lên thành phố tìm cách khác mưu sinh, còn Tất trụ lại với nghề nông. Khi khủng hoảng kinh tế nổ ra năm 2008, ở thành phố Công thất nghiệp. Tất ở quê cũng khó khăn không kém vì nông sản mình trồng mất giá. Con cái của cả hai buộc phải bỏ học vì cha mẹ các em không kham nổi chi phí. Bọn trẻ lại bắt đầu một chu trình nghèo đói như cha mình thuở nào.

Trên đây là nội dung tóm tắt của một đoạn phim ngắn trong tiểu mục “Nghèo là gì?” trên trang web của Báo cáo Việt Nam 2035, một công trình hợp tác giữa Chính phủ Việt Nam và Ngân hàng Thế giới (WB) ra đời cuối năm 2014 nhằm xác định triển vọng cũng như thách thức cho Việt Nam trên con đường trở thành một nền kinh tế hiện đại.

Vì thế, không có gì ngạc nhiên khi một phần trang chủ của trang web nói trên được dành để kêu gọi người Việt đóng góp quan điểm và giải pháp xóa nghèo ở Việt Nam.

Tối đa và tối thiểu

Ở Việt Nam, nhiều người vẫn cho rằng nghèo đồng nghĩa với thu nhập thấp. Nhưng nghèo không chỉ vì thiếu tiền. Nghèo còn liên quan đến nhiều phương diện khác. Theo quan điểm của WB tại Việt Nam được trình bày trên cùng trang web, nghèo còn có nghĩa là “không có khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục, nước sạch và điều kiện vệ sinh tốt”. Ví dụ, cái nghèo lấy mất cơ hội cho trẻ em được hưởng giáo dục chất lượng tốt; trẻ em lớn lên trong nghèo đói thường có tỷ lệ bỏ học cao, bỏ học sớm và có nguy cơ lặp lại chu trình luẩn quẩn nghèo đói - ít học - thất nghiệp; thêm nữa, khi chúng lớn lên sẽ chuyển nguy cơ này cho thế hệ sau.

Nghèo theo một nghĩa rộng hơn được bà Victoria Kwakwa, Giám đốc tại Việt Nam của WB, tóm tắt như sau: “Nghèo liên quan đến thu nhập thấp. Nhưng nghèo còn là vấn đề rộng hơn thế rất nhiều. Nghèo còn có nghĩa là thiếu những điều kiện tối thiểu trong cuộc sống để giúp bạn phát triển tối đa nguồn lực của bản thân”.

Đến tận những năm 90 của thế kỷ trước, Việt Nam vẫn còn bị xếp trong số những quốc gia nghèo nhất thế giới và từ năm 2010, mới được công nhận trở thành nước có thu nhập trung bình thấp. Theo số liệu mới nhất của Tổng cục Thống kê, thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam năm 2015 vào khoảng 2.100 đô la Mỹ, cao hơn 21 lần so với năm 1990, một bước tiến dài về mặt thu nhập chung.

Như đã đề cập ở trên, các khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục, nước sạch và điều kiện vệ sinh tốt là những điều kiện tối thiểu để một người thoát nghèo. Bây giờ, thử đối chiếu một vài điều kiện này trong bối cảnh Việt Nam hiện nay, năm năm sau khi chúng ta được đưa vào “danh sách xóa nghèo” của thế giới.

Có lẽ không cần phải bàn nhiều về nền giáo dục Việt Nam với bao nhiêu vấn nạn - “mang nặng tính chất nhồi nhét, chạy theo thi cử lại thiếu chú ý đến phát triển năng lực, phẩm chất của từng học sinh” (GS. Ngô Bảo Châu) trong khi có đến 63% sinh viên ra trường thất nghiệp - và dịch vụ y tế vừa quá tải vừa thiếu y đức. Ở đây chỉ đơn cử một tiêu chí thường ít được để ý hơn: “tiếp cận nước sạch”. Những tưởng Việt Nam với mạng lưới sông ngòi dày đặc, nguồn nước sạch ắt phải dồi dào. Nhưng không phải vậy. Theo báo Tuổi Trẻ, hiện có khoảng 41 triệu người dân nông thôn thiếu nước sạch (dựa trên quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước sinh hoạt do Bộ Y tế ban hành năm 2009). Theo báo cáo của Ngân hàng Phát triển châu Á, chỉ có 8% dân số nông thôn thực sự có nước máy đến tận nhà, trong khi 82% còn lại phải lấy nước từ các nguồn đã được xử lý bên ngoài nhà, và 10% vẫn phải lấy nước từ các nguồn chưa được xử lý. Một nghịch lý khác là Việt Nam bị xếp vào nhóm quốc gia “thiếu nước” vì lượng nước mặt bình quân đầu người mỗi năm chỉ đạt 3.840 mét khối, thấp hơn chỉ tiêu trung bình 4.000 mét khối do Hội Tài nguyên nước quốc tế (IWRA) đề ra.

Nguyên nhân thì vô vàn, nhưng tựu trung những tác nhân nhãn tiền không gì khác hơn là dân số tăng, phát triển kinh tế không bảo vệ môi trường và biến đổi khí hậu.

Như vậy, dù trên danh nghĩa, người Việt đã “thoát nghèo tính bằng tiền” (đạt thu nhập trung bình) và thành tích xóa nghèo này được khắp nơi ca ngợi, xét về các điều kiện tối thiểu của WB, chúng ta vẫn còn rất nghèo, vẫn còn luẩn quẩn đâu đó ở mấy bước khởi đầu trên con đường tiến đến thịnh vượng rất dài và khó khăn.

Nghèo hèn và biểu hiện giàu sang

Có phải “nghèo” tất yếu đi với “hèn”? Trong từ điển tiếng Việt, “nghèo hèn” được xếp thành một mục từ. “Nghèo hèn: nghèo và ở vào vị trí xã hội thấp hèn”, một từ điển định nghĩa. Dù có người sẽ tranh cãi đến cùng rằng “nghèo” không hề đi liền với “hèn”, trên thực tế, chẳng có mấy người nghèo tránh được mặc cảm hèn kém khi phải đối diện với sự giàu có của người khác.

Chắc không có nhiều người Việt vỗ ngực xưng tên mình thuộc tầng lớp thượng lưu trong xã hội. Nhưng nhiều người không ngại sắm sửa những sản phẩm xa xỉ biểu tượng cho sự giàu có - độ sang của chiếc xe hơi họ đi là một biểu tượng như vậy.

Thiết nghĩ, các nhà xã hội học và tâm lý học cần phân tích sâu hơn mối quan hệ phức tạp giữa mặc cảm nói trên với các con số kỷ lục người Việt tiêu pha cho việc sắm ô tô. Phóng viên Scott Duke Harris của tờ The Los Angeles Times trong bài báo viết về Việt Nam hồi tháng Ba năm ngoái đã đề cập đến doanh số tăng vọt của các “siêu xe” ở Việt Nam, như Rolls-Royce, Porsche, Audi, Lexus và Infiniti, dù thu nhập trung bình của người Việt vẫn còn rất thấp. Bài báo mô tả phòng trưng bày xe Rolls-Royce mới mở ở Hà Nội, trong đó một chiếc Wraith - dòng xe tầm trung của hãng - có giá chào khoảng 979.000 đô la. Nhưng cái giá cuối cùng khách hàng phải trả có thể cao hơn hàng trăm ngàn đô la vì các yêu cầu đặc biệt như bảng tên với chữ ký dát vàng của chủ nhân. Với một số người, giá xe lên đến 2,5 triệu đô la, bài báo viết.

Theo một tính toán, để sở hữu xe nhập khẩu ở Việt Nam, người mua phải trả giá hơn gấp đôi so với ở Mỹ, nơi có thu nhập cao hơn gần 22 lần so với chúng ta.

Vậy mà mặc cho suy thoái kinh tế, những con số về lượng tiêu thụ và doanh số xe hơi nhập khẩu, lắp ráp tại Việt Nam liên tiếp lập những kỷ lục mới. Theo Tổng cục Thống kê, trong 11 tháng đầu năm 2015, để nhập xe hơi nguyên chiếc, linh kiện và phụ tùng (dùng lắp ráp xe trong nước), chúng ta phải chi tổng cộng 5,3 tỉ đô la Mỹ, tăng 60% so với năm 2014. Cũng nên biết, cùng kỳ, Việt Nam xuất được 3,48 tỉ đô la dầu thô, 2,58 tỉ đô la gạo và 2,32 tỉ đô la cà phê. Nghĩa là bán cả số dầu và cà phê trong 11 tháng (5,8 tỉ) trả cho tiền mua xe hơi thì còn thừa, nhưng nếu chỉ cộng gạo với cà phê (4,9 tỉ) phải nợ lại 400 triệu đô la.

Không ai có quyền lên án chuyện xài tiền của cá nhân miễn là hợp pháp. Nhưng thử hỏi chủ nhân các siêu xe hàng triệu đô nghĩ thế nào khi chỉ ra khỏi căn nhà sang trọng của mình đã thấy ngay những mảnh đời đói khổ, rách rưới. Khi ấy, chiếc xe siêu sang đó chẳng khác nào một cô hoa hậu diện trang phục dạ yến, mang giày cao gót đi giữa đồng ruộng chỉ toàn nông dân mặc áo mộc, chân lấm tay bùn. Biểu hiện sự giàu có bằng cách này thật là lạc điệu. Đó là chưa kể trong nhiều trường hợp, chỉ để khẳng định đẳng cấp thì tiêu xài như thế trong bối cảnh kinh tế hiện nay liệu có hợp lẽ hay không?

Thay vì sắm siêu xe, nếu số tiền đó được dùng để đầu tư cho sản xuất sẽ tạo cơ hội cho nhiều người nghèo có điều kiện tối thiểu nhằm phát huy tối đa nguồn lực của họ, thì cả xã hội - trong đó có người đầu tư - sẽ tốt hơn nhiều, chứ không nhất thiết phải hiến tặng hết gia tài của mình như nhiều tỉ phú phương Tây công bố trong năm 2015. Đối với đất nước, những người như vậy mới thật sự giàu có. Chưa kể họ còn giúp người Việt tránh được tiếng xấu “nghèo mà xài sang” như hàm ý trong bài báo của tờ The Los Angeles Times.

Nghèo là gì? Nghèo là gì?
10 3026 56 reviews

Trên đây là nội dung tóm tắt của một đoạn phim ngắn trong tiểu mục “Nghèo là gì?” trên trang web của Báo cáo Việt Nam 2035, ra đời cuối năm 2014.

 

Môi trường kinh doanh

Thông tin thị trường
  • Tất cả
  • Tất cả
  • Hose
  • HNX
  • UPCom
Bình luận mới
Top