Vui lòng chờ trong giây lát

AEC chỉ là hội nhập hình thức?

(NDH) Trong khi các cơ quan quản lý của Việt Nam đang rất sẵn sàng cho việc hội nhập Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) vào cuối năm nay, các doanh nghiệp lại đang tỏ vẻ không mấy hào hứng với lần hội nhập này.

Chính phủ hứng thú, doanh nghiệp thờ ơ

Một khảo sát của Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội cho thấy mức độ sẵn sàng hội nhập của Chính phủ Việt Nam vào AEC là rất cao. Trong giai đoạn từ 2008-2013, Việt Nam đạt 84,5% mức thực hiện các cam kết của AEC theo ASEAN Scorecard, cao hơn mức chung của ASEAN là 78,1%, nằm trong nhóm 3 nước hoàn thành tốt nhất sau Singapore và Thái Lan.

Tuy nhiên, đó có vẻ chỉ là bề ngoài. Khảo sát cho thấy mức độ quan tâm của các doanh nghiệp Việt Nam đến hội nhập AEC lại rất thấp, dẫn đến sự thiếu sự chuẩn bị cho hội nhập.

Trong số các câu hỏi liên quan đến AEC đưa ra khảo sát tại 5 thành phố lớn, tỷ lệ số doanh nghiệp trả lời chính xác là 40,35%, trong đó Hải Phòng có tỷ lệ trả lời chính xác nhiều nhất, còn Hà Nội có tỷ lệ trả lời chính xác thấp nhất.

Điều này cho thấy các doanh nghiệp Việt Nam có mức độ sẵn sàng cho hội nhập AEC chưa cao, nhận thức của các doanh nghiệp về các vấn đề chung của AEC còn thấp.

Trong diễn đàn nghiên cứu “Cơ hội đối tác để Việt Nam tham gia thành công vào AEC” tổ chức mới đây, PGS.TS Nguyễn Hồng Sơn - Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế - đã nêu ra một số nguyên nhân dẫn đến tình trạng các doanh nghiệp không mấy coi trọng AEC. Thứ nhất là cấu trúc thị trường và hàng hóa của các nước ASEAN rất tương đồng, nên việc hội nhập mang tính hình thức nhiều hơn. Thứ hai là vẫn còn khoảng cách giữa thông tin và sự tiếp nhận các thông tin từ doanh nghiệp. Thứ ba là nhiều doanh nghiệp đang loay hoay vượt khó trong thời điểm hiện tại nên chưa quan tâm đến AEC. Thứ tư là nhiều doanh nghiệp còn thụ động trong hội nhập. Thứ năm là các hiệp hội ngành chưa phát huy được đầy đủ vai trò của mình.

Tuy nhiên, đáng lưu ý là các doanh nghiệp lại dành sự quan tâm khá lớn đến các hiệp định khác như TPP, FTA giữa Việt Nam với EU và đặc biệt là hội nhập WTO.

Đừng để AEC thành “NATO”

Đánh giá về sự sẵn sàng của doanh nghiệp Việt Nam khi gia nhập AEC, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cũng nêu ra thêm một số bất cập.

Bà cho rằng nhiều doanh nghiệp nhà nước vẫn đang được bảo hộ, có những đặc quyền, nên không thực sự quan tâm nhiều đến hội nhập. Mối quan tâm chính của là với Nhật Bản, Mỹ và EU để tiếp cận vốn ODA và các dự án lớn đang triển khai.

“Với ASEAN, trong con mắt các doanh nghiệp nhà nước lớn, họ không mấy e ngại về cạnh tranh, không có mấy quan hệ về hợp tác” - bà Lan nói.

Còn khối doanh nghiệp FDI khi vào Việt Nam đã coi Việt Nam nằm trong khối ASEAN, nên có sự kết nối gần như tất yếu. Hơn nữa, các nhà đầu tư nước ngoài vượt được ra khỏi khỏi khuôn khổ thế chế của Việt Nam, nên họ không ngại những vấn đề mà Việt Nam chưa cân đối được với ASEAN.

Còn với khối doanh nghiệp tư nhân của Việt Nam, đây là khu vực rất đông đảo nhưng nhỏ nhoi, họ có sức ép rất lớn.

“Tuy nhiên, tại sao họ chưa quan tâm đến AEC thì nó xuất phát từ thực tế là 70% doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam chỉ hoạt động ở nội địa chứ không xuất nhập khẩu, nên họ không cảm nhận được sức ép của hội nhập, kể cả ở thị trường nội địa, như những doanh nghiệp có tham gia xuất nhập khẩu,” bà Lan đánh giá.

Thứ nữa là các doanh nghiệp tư nhân bị những nỗi lo trước mắt quá lớn, về đối phó về môi kinh doanh ở Việt Nam. “Những năm qua Việt Nam có kỷ lục về doanh nghiệp ngừng hoạt động, nên họ lo đến việc tồn tại hơn là lo về cạnh tranh trong tương lai”.

Bà Lan cho biết tinh thần kinh doanh của các doanh nghiệp đang xuống thấp đúng thời điểm Việt Nam hội nhập rất hăng hái.

Một lý khác mức độ tận dụng ưu đãi là trong AEC thấp, thủ tục để nhận ưu đãi phức tạp, mức ưu đãi không hấp dẫn, thương mại nội vùng ASEAN cũng không cao.

Theo vị chuyên gia kinh tế này, Việt Nam cần phải phải định vị lại về AEC trong toàn bộ qua trình hội nhập xem 9 nước ASEAN còn lại quan trọng đến mức độ nào khi so với 57 nước Việt Nam có tham gia FTA. Nếu xét về thương mại, đầu tư hay xuất khẩu, tỷ lệ hiện nay của Việt Nam với ASEAN đều không cao. Trong khi đó, Việt Nam lại xét lợi ích từ hội nhập là nhìn vào lợi ích từ xuất khẩu và đầu tư, nhưng 2 lĩnh vực này ASEAN chưa thể hấp dẫn Việt Nam so với các kênh kia.

Trong ASEAN, nếu các nước hội nhập với nhau rất cao nhưng lại vẫn đi làm với các đối tác khác lớn hơn thì việc hội nhập này không có mấy ý nghĩa và chỉ mang tính hình thức.

“Có lẽ không 1 kênh hội nhập nào Việt Nam phải có cả nghìn cuộc đi họp mà về có được cái gì chia sẻ cho xã hội, cho vào thực hiện. Nếu chỉ họp nhiều, nói nhiều mà không làm, thì như doanh nghiệp họ nói đấy, ASEAN là một thứ ‘NATO’ (no action talk only – chỉ nói mà không làm),” bà Lan nói.

Chuyên gia Phạm Chi Lan tại diễn đàn về hội nhập AEC

Sau 20 năm gia nhập ASEAN, Việt Nam vẫn nằm trong nhóm CLMV

Đánh giá về sự sẵn sàng cao của Việt Nam trong hội nhập AEC, chuyên gia Phạm Chi Lan cũng nêu lên 1 nghịch lý, đó là trong khi tích cực tự do hóa với bên ngoài, Việt Nam lại khá hạn chế trong tự do hóa bên trong.

“Đối với bên ngoài thì Việt Nam sẵn sàng giảm thuế, hàng rào phi thuế quan, nhưng bên trong nước, rất nhiều hàng rào được dựng lên, kể cả các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài ở Việt Nam cũng chịu những rào cản đó,” bà nói.

Đối với khu vực tư nhân trong nước của Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, và với nông dân, lực lượng phải tham gia cạnh tranh rất lớn trong ASEAN nói chung và các kênh khác hiện nay, những rào cản cho sự phát triển của lực lượng này có chiều hướng tăng lên chứ không giảm.

Bà Lan cho biết bao nhiêu năm Chính phủ đều nói tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, nhiều khi không tháo được bao nhiêu nút, mà các nút đó lại càng chặt hơn.

Thể hiện rõ nhất là những nút thắt về thủ tục hành chính, ở Việt Nam cực kỳ phức tạp, nhiêu khê, tất cả những người trong bộ máy nhà nước ai cũng có quyền gây khó cho hoạt động của doanh nghiệp. Thuế phí là nút thắt lớn thứ hai. Ở Việt Nam có rất nhiều loại thuế và phí khác nhau, như 1 quả trứng mà phải chịu 14 loại phí, hay 1 con lợn chăn nuôi có 51 thứ phí, các nước khác không thể hình dung nổi.

Môi trường bất bình đẳng còn được thể hiện rất rõ giữa các loại hình doanh nghiệp với nhau. Ở Việt Nam hình thành 2 khu vực doanh nghiệp tương đối rõ rệt: Một khu vực doanh nghiệp tiếp cận được với những người có quyền lực, được hưởng rất nhiều ưu đãi, trong đó tất nhiên là có doanh nghiệp nhà nước, có 1 số không ít các doanh nghiệp nước ngoài và 1 số doanh nghiệp tư nhân. Điều đó giải thích tại sao họ vẫn phát triển, vẫn lớn lên được. Trong khi tuyệt đại đa số khác họ không tiếp cận được với quyền lực nhất định nên bị thua thiệt đủ đường.

Đề cập đến mức độ sẵn sàng của Việt Nam trong kết nối, bà Lan cho rằng ở Việt Nam cái thiếu vắng nhất trong kết nối với ASEAN có lẽ là kết nối về thể chế, có sự hạn chế nhất và gây khó cho kết nối các lĩnh vực khác.

Một yếu tố nữa liên quan đến mức độ sẵn sàng hội nhập AEC là khoảng cách về thu nhập và trình độ phát triển giữa Việt Nam với các nước ASEAN khác còn rất xa. Khoảng cách giữa Việt Nam với các nước ASEAN-6 ngày càng tăng, trong khi khoảng cách với nhóm CLMV, tức ASEAN-4, lại đang thu hẹp lại khi Campuchia, Lào và Myanmar những năm gần đây có cải cách tốt và tăng trưởng thậm chí cao hơn Việt Nam.

“Sau 20 năm trời Việt Nam tham gia ASEAN nhưng vẫn nằm trong ASEAN-4, chưa hề vượt ra được để vào nhóm ASEAN-6 như kỳ vọng khi Việt Nam vào WTO,” bà Lan cho biết.

Vị chuyên gia kinh tế này cho rằng Việt Nam cần nghiên cứu những ưu tiên lựa chọn cho xuất khẩu, trong khi ở trong nước cần tìm cách tăng cường vai trò của doanh nghiệp nội địa vì nói cho cùng đây mới là động lực cho sự phát triển của Việt Nam, chứ không thể dựa mãi vào khối FDI.

AEC chỉ là hội nhập hình thức? AEC chỉ là hội nhập hình thức?
10 1330 56 reviews

(NDH) Trong khi các cơ quan quản lý của Việt Nam đang rất sẵn sàng cho việc hội nhập Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) vào cuối năm nay, các doanh nghiệp lại đang tỏ vẻ không mấy hào hứng với lần hội nhập này.

 

Vĩ mô

Thông tin thị trường
  • Tất cả
  • Tất cả
  • Hose
  • HNX
  • UPCom
Bình luận mới
Top